Çocukların dil gelişimi, yaşamlarının erken dönemlerinde kritik bir öneme sahiptir. Uzmanlara göre, özellikle 2 yaşına gelen bir çocuğun hâlâ kelime öbekleri kuramaması, dil gecikmesine işaret edebilir. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Dil ve Konuşma Terapisti Anuş Tahmincioğlu, erken çocukluk döneminin dil ve konuşma gelişiminde en belirleyici evrelerden biri olduğunu belirtiyor.
“Bilgi ve iletişim becerilerinin normal gelişim sürecine uygun ilerlememesi, çocukların okul öncesi veya okul çağındaki durumlarında öğrenme süreçlerini ve sosyal ilişkilerini olumsuz yönde etkiler” diyen Tahmincioğlu, doğru terapi yöntemlerinin erken dönemde belirlenmesinin bu olumsuz etkileri azaltmak için hayati olduğunu vurguladı.
2 yaş kritik bir eşik
Dil gelişiminde belirli kilometre taşları vardır. Uzman Dil ve Konuşma Terapisti Anuş Tahmincioğlu, “Bebeklerde ilk anlamlı sözcükler 12. ayda ortaya çıkar. 18. ayda kelime dağarcığı genişlemeye başlar. 2 yaşına gelen bir çocuk, yaklaşık 50-60 kelimeye sahip olur ve kelime öbekleri kurmaya başlar. 3 yaşında ise çocuklar kendilerini cümlelerle ifade edebilir duruma gelir” açıklamasını yaptı.
2 yaşına gelmiş ve hâlâ basit eylemler dışında sözcük kullanamayan, kelime öbeği oluşturamayan çocuklarda dil gecikmesinden şüphelenilmesi gerektiğini belirten Tahmincioğlu, 4-5 yaşındaki çocukların ise artık gün içinde yaşadıklarını anlatabilir hale gelmeleri gerektiğini söyledi.
Dil sadece kelimelerden ibaret değil
Dil gelişimi sadece kelime sayısıyla sınırlı değildir. Tahmincioğlu bu noktada dilin pragmatik (sosyal kullanım) ve semantik (anlam) boyutlarına da dikkat çekerek şunları söyledi: “Yetersiz etkileşimler olabilir. Çocuklar sorulara ilgisiz cevaplar verebilir, sohbeti başlatmakta ya da sürdürmekte zorlanabilir. Bağlaçları kullanmamak, kısa ve karmaşık olmayan cümlelerle kendini ifade etmek gibi durumlar da dil bozukluğuna işaret edebilir.”
Bu tür ifadelerle konuşan çocukların dil gelişimlerinin değerlendirilmesi gerektiğini belirten Tahmincioğlu, özellikle “Kim?”, “Ne zaman?”, “Neden?” gibi 5N sorularını anlamada güçlük çeken çocuklarda semantik sorunlardan şüphelenilmesi gerektiğini ekledi.
Çocuklar “bağımlılık” kıskacında! Nasıl? – Editörün Gözünden
Erken tanı geleceği etkiliyor
Dil gecikmesi, zamanında fark edilip müdahale edilmediğinde ileride akademik ve sosyal zorluklara yol açabiliyor. Bu nedenle erken tanı ve doğru terapi büyük önem taşıyor.
Tahmincioğlu, “Terapi yöntemlerine hızlıca karar verilmesi, dil bozukluğunun ileride oluşturabileceği yan etkilerini azaltmada önemlidir,” diyerek erken müdahalenin önemini tekrar vurguladı.
Dil ve konuşma bozuklukları farklı nedenlere dayanır
Çocuklarda ve yetişkinlerde dil ve konuşma bozukluklarının farklı kaynaklara dayandığını söyleyen Tahmincioğlu, çocuklarda gelişimsel, yetişkinlerde ise genellikle edinilmiş (inme, travma) bozuklukların görüldüğünü belirtti. “Artikülasyon bozukluğu, bireyin konuşma seslerini doğru şekilde üretememesi durumudur. Altı yaşına gelmiş bir çocuk bazı sesleri çıkaramıyorsa, bu okuma-yazma süreçlerinde de sorunlara yol açabilir.”
Ayrıca, sesleri karıştırmak, bazılarını söyleyememek ya da hece yerlerini değiştirmek gibi belirtiler fonolojik bozuklukları işaret edebilir. Tahmincioğlu, dilin ses sistemini anlama ve kullanma becerisindeki sorunların bu alanda uzman bir terapist tarafından değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Dijital ekranlar risk faktörü
Modern yaşamda çocukların ekranlarla geçirdiği sürenin artması, dil gelişimini olumsuz etkiliyor. Tahmincioğlu bu duruma dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı: “Bir kafede çocukların birbirleriyle oynamak yerine ekranlara gömüldüklerini sıkça gözlemliyoruz. Bu iletişim ihmali, dil gelişimini olumsuz yönde etkiliyor.”
Araştırmalar, 2 yaşından küçük çocuklarda dijital ekran kullanımının dil gecikmesini artırdığını gösteriyor. Özellikle günde 2 saatten fazla televizyon, tablet veya telefonla zaman geçiren çocuklarda bu risk daha da artıyor.
Ne kadar oyun, o kadar gelişim
Çocukların ekran başında geçirdiği süreyi sınırlandırmak, dil gelişimini destekleyen en önemli adımlardan biri. Bu nedenle uzmanlar, çocuklarla bol bol oyun oynanmasını, onlara kitap okunmasını ve akran etkileşimlerinin artırılmasını öneriyor.
Tahmincioğlu sözlerini şu şekilde tamamladı: “Çocuklarla ne kadar çok oyun oynarsak veya onları yaşıtlarıyla etkileşim içinde tutarsak, gelişimsel dil bozuklukları ihtimalini azaltmış oluruz. Ailelerin bu konuda bilinçli olması çok önemli.”
