Özgüven, bireyin kendine dair sahip olduğu genel değerlendirmeleri kapsayan psikolojik bir beceridir. Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir’e göre, düşük özgüven de aşırı özgüven de kişinin hayat kalitesini olumsuz etkileyebilir. Sağlıklı bir özgüven ise kişinin kendi değerini bilmesi, hatalarından ders çıkararak gelişmeye açık olması ve dış onaya ihtiyaç duymadan kendini kabul edebilmesiyle şekillenir.
Sağlıklı Özgüven Nedir?
Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, özgüveni “kendi değerini bilme, yeteneklerine inanma ve hayatın getirdiği zorluklarla başa çıkabilme kapasitesi” olarak tanımlıyor. Sağlıklı özgüvenin temel bileşenleri arasında gerçekçi öz-değerlendirme, yani ne kendini yüceltme ne de küçümseme yer alıyor. Ayrıca bireyin, başarılardan bağımsız olarak kendini kabul etmesi, hata yapmaktan korkmaması ve sosyal ilişkilerde uyum sağlayabilmesi de bu dengenin önemli parçaları.
Azı Kararsızlık, Fazlası Kibir
Demir, “Düşük özgüven bizi sürekli sorgulamaya iterken, aşırı özgüven bazen gerçekleri görmemizi engelleyebilir” diyerek her iki uç noktanın da olumsuz etkilerine dikkat çekiyor. Düşük özgüven; sosyal kaygı, depresyon, karar alma zorlukları ve sürekli onay arayışı gibi sorunlara yol açabilirken; aşırı özgüven, empati eksikliği, eleştiriye kapalı olma ve gerçeklikten uzak davranışlarla kendini gösterebilir.
Özgüvenin Temelleri Çocuklukta Atılır
Özgüvenin sadece genetik değil, aynı zamanda çevresel faktörler ve yaşam deneyimleriyle şekillendiğini belirten Demir, “Çocuklukta bakım verenlerin tutumu, başarı ve başarısızlıkların nasıl karşılandığı, sosyal etkileşimler özgüvenin temelini atar” diyor. Bu nedenle özgüvenin temelleri erken yaşta kazanılan deneyimlerle yakından ilişkilidir.
Hatalar Öğrenme Fırsatıdır
Demir, hataların özgüvenin düşmanı değil, gelişimin aracı olduğunu belirtiyor: “Hataları başarısızlık olarak değil, deneyim olarak değerlendirmek kişinin daha cesur olmasını ve kendine güvenini artırmasını sağlar.” Örneğin bir hata karşısında “Bu durumdan ne öğrenebilirim?” sorusunu sormak, bireyin hem gelişimini hem de özgüvenini destekler.
Bu cümleler depresyon sinyali – Editörün Gözünden
Kendi Değerinizi Dış Faktörlere Bağlamayın
Uzman Klinik Psikolog Demir’e göre, başkalarının onayına bağımlı olmak özgüveni dalgalı hale getirir. “Eğer kendimizi sürekli başkalarının beğenisine göre değerlendiriyorsak, eleştiriyle sarsılabiliriz. Sağlıklı bir özgüven için kendi değerimizi dış faktörlerden bağımsız olarak kabul etmeyi öğrenmeliyiz.” sözleriyle bu bağımsızlığın önemini vurguluyor.
Küçük Adımlar Büyük Gelişim Sağlar
Özgüvenin zamanla geliştirilebilecek bir beceri olduğunu belirten Demir, “Bilişsel davranışçı terapiye göre, bireyin içsel inançları ve geçmiş deneyimleri özgüven seviyesini belirler. Beynin nöroplastisite özelliği sayesinde düşünce ve davranış alışkanlıklarımızı değiştirerek özgüvenimizi güçlendirebiliriz” diyor. Bu noktada, Albert Bandura’nın “öz yeterlilik” kavramına da değinen Demir, küçük ve ulaşılabilir hedeflerin özgüveni geliştirmek için etkili olduğunu ifade ediyor.
İç Sesinizi Destekleyici Hale Getirin
Demir’e göre, iç konuşmalar da özgüveni etkileyen önemli bir unsur. “Ben yapamam” gibi olumsuz cümleler özgüveni zayıflatırken, “Bu bir öğrenme süreci”, “Elimden gelenin en iyisini yapıyorum” gibi olumlu iç konuşmalar bireyin kendine olan inancını artırabilir. Ayrıca beden dilinin de sadece çevreye değil, kişinin kendi algısına da etki ettiğini vurgulayan Demir, dik duruş ve geniş beden hareketlerinin bireyin kendini daha güçlü hissetmesini sağladığını aktarıyor.
Konfor Alanından Çıkın, Kendinize Güvenin
Yeni beceriler edinmenin ve bilinmeyen ortamlara adım atmanın özgüveni artırabileceğini belirten Demir, “Özgüveni artırmanın en etkili yollarından biri, yeni deneyimlere açık olmak ve küçük adımlarla alışılmışın dışına çıkmaktır” diyor. Sosyal karşılaştırma yerine bireyin kendi gelişimine odaklanmasının daha sağlıklı bir özgüven temeli oluşturduğunu belirten Demir, sözlerini şu cümleyle tamamlıyor:
“Özgüven bir kas gibidir, ne kadar çalıştırırsanız, o kadar güçlenir.”
