Bacakta Başlıyor, Akciğere Ulaşabiliyor!

Uzun yolculuk, bacakta pıhtı oluşumu, derin ven trombozu, pulmoner emboli ve hareketsizlik, özellikle yaz tatili döneminde sağlık açısından dikkat edilmesi gereken konular arasında yer alıyor. Saatlerce uçakta, otobüste ya da otomobilde aynı pozisyonda oturmak, bacak toplardamarlarında kan akışının yavaşlamasına neden olabiliyor. Bu durum bazı kişilerde pıhtı oluşma riskini artırırken, oluşan pıhtının koparak akciğere ulaşması halinde yaşamı tehdit edebilen pulmoner emboli tablosu gelişebiliyor. Anadolu Sağlık Ataşehir Tıp Merkezi Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Nevrez Koylan, özellikle dört saatten uzun süren yolculuklarda hareketsiz kalınmaması gerektiğini belirterek, alınabilecek basit önlemlerin ciddi sağlık sorunlarının önüne geçebileceğini ifade ediyor.

Dört saatten uzun yolculuklarda pıhtı riski neden artıyor?

Uzun süre aynı pozisyonda oturmak, bacak kaslarının yeterince çalışmasını engelleyebiliyor. Özellikle baldır kaslarının hareket etmemesi, toplardamarlardaki kanın kalbe dönüşünü yavaşlatıyor. Kan dolaşımındaki bu yavaşlama ise bazı kişilerde pıhtı oluşumu için uygun bir ortam oluşturabiliyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, hareketsizlik nedeniyle bacaklarda biriken kanın derin toplardamarlarda pıhtı oluşmasına zemin hazırlayabileceğini belirtiyor. Oluşan pıhtının bazen yalnızca bacak damarlarında kaldığını, ancak bazı durumlarda damar duvarından ayrılarak kan dolaşımıyla akciğerlere ulaşabildiğini ifade eden Koylan, bu tablonun pulmoner emboli olarak adlandırıldığını ve acil müdahale gerektirebildiğini aktarıyor.

Derin ven trombozu nedir?

Derin ven trombozu (DVT), çoğunlukla bacakların derin toplardamarlarında gelişen pıhtı oluşumu olarak tanımlanıyor. Hastalık her zaman belirti vermeyebilse de bazı kişilerde tek bacakta şişlik, ağrı, hassasiyet ve ısı artışı gibi yakınmalarla ortaya çıkabiliyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, bu pıhtının bulunduğu yerde kalmasının yanı sıra koparak akciğere ilerleme ihtimalinin de bulunduğunu belirtiyor. Bu nedenle özellikle uzun yolculuk sonrasında gelişen tek taraflı bacak şişliği veya ağrısının ihmal edilmemesi gerektiğini ifade ediyor.

Kimlerde pıhtı oluşma riski daha yüksek?

Uzun yolculuk sırasında pıhtı gelişme riski herkeste bulunabilse de bazı kişilerde bu risk daha yüksek olabiliyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan’ın değerlendirmesine göre daha önce derin ven trombozu veya pulmoner emboli geçirmiş kişiler, aktif kanser hastaları, yakın zamanda büyük ameliyat ya da ciddi travma yaşayanlar, gebeler ve doğum sonrası ilk haftalardaki kadınlar risk grubunda yer alıyor.

Bunun yanında ileri yaş, obezite, kalp yetersizliği, ciddi kronik hastalıklar ve doğuştan pıhtılaşma bozuklukları bulunan kişilerde de dikkatli olunması gerekiyor. Östrojen içeren doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi kullanan bireylerin de yolculuk öncesinde doktorlarına danışmaları öneriliyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, yüksek risk taşıyan kişilerde yolculuk öncesinde yapılacak hekim değerlendirmesiyle varis çorabı kullanımı veya gerekli görülen durumlarda koruyucu ilaç tedavisinin planlanabileceğini ifade ediyor.

Uzun yolculuklarda pıhtı oluşmaması için neler yapılmalı?

Uzmanlara göre pıhtı riskini azaltmanın en etkili yolu uzun süre hareketsiz kalmamak.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, dört saatten uzun süren uçak, otobüs veya otomobil yolculuklarında her bir ila iki saatte bir ayağa kalkarak birkaç dakika yürünmesini öneriyor. Yolculuk sırasında ayağa kalkmanın mümkün olmadığı durumlarda ise ayak bileği ve baldır kaslarını çalıştıran basit egzersizlerin yapılmasının dolaşımın desteklenmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.

Sıvı tüketiminin de bu süreçte önemli olduğuna dikkat çeken Koylan, susuz kalmanın kanın yoğunlaşmasına katkıda bulunabileceğini, bu nedenle yolculuk boyunca yeterli miktarda su içilmesini öneriyor.

Rahat kıyafetlerin tercih edilmesi ve aşırı alkol tüketiminden kaçınılması da uzun yolculuklarda önerilen önlemler arasında yer alıyor.

Varis çorabı herkese gerekli mi?

Uzun yolculuk öncesinde birçok kişi varis çorabı kullanmanın gerekli olup olmadığını merak ediyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, diz altı basınçlı varis çoraplarının herkes için rutin olarak önerilmediğini ifade ediyor. Ancak pıhtılaşma açısından yüksek risk taşıyan kişilerde, doktor değerlendirmesi sonrasında bu çorapların kullanılmasının uygun olabileceğini belirtiyor.

Benzer şekilde koruyucu kan sulandırıcı ilaçların da yalnızca hekim tarafından gerekli görülen hastalarda kullanılması gerektiğini vurguluyor.

Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektiriyor?

Uzun yolculuk sonrasında ortaya çıkan bazı belirtiler zaman kaybetmeden değerlendirilmesi gereken durumlar arasında bulunuyor.

Prof. Dr. Nevrez Koylan, tek bacakta gelişen şişlik, ağrı, hassasiyet, sıcaklık artışı veya kızarıklığın derin ven trombozunun belirtileri olabileceğini ifade ediyor. Bu şikâyetlerin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurularak hızlı değerlendirme yapılmasının önem taşıdığını belirtiyor.

Pıhtının akciğere ilerlediğini düşündürebilecek belirtilerin ise çok daha acil değerlendirilmesi gerekiyor.

Pulmoner emboli belirtileri nelerdir?

Prof. Dr. Nevrez Koylan, ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, hızlı kalp atışı, kanlı öksürük, baş dönmesi ve bayılma gibi belirtilerin pulmoner emboliyi düşündürebileceğini ifade ediyor.

Bu yakınmaların ortaya çıkması halinde belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek yerine en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmasının veya acil sağlık hizmetlerinin aranmasının erken tanı ve tedavi açısından büyük önem taşıdığını belirtiyor.

Yaz tatilinde alınacak basit önlemler ciddi riskleri azaltabilir

Yaz aylarında yapılan uzun yolculuklar keyifli bir tatilin başlangıcı olsa da saatler süren hareketsizlik bazı kişiler için önemli sağlık riskleri oluşturabiliyor. Prof. Dr. Nevrez Koylan, özellikle dört saatten uzun süren seyahatlerde düzenli hareket etmenin, yeterli su tüketmenin ve risk grubunda bulunan kişilerin yolculuk öncesinde hekimlerine danışmasının pıhtı oluşma riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini ifade ediyor.

Uzmanlara göre uzun yolculuk sonrası gelişen tek taraflı bacak şişliği veya ani nefes darlığı gibi belirtiler ihmal edilmemeli. Erken fark edilen derin ven trombozu ve pulmoner emboli vakalarında zamanında müdahale, tedavi süreci açısından kritik önem taşıyor.