Dijital demans, teknolojinin aşırı kullanımının beyin sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini tanımlamak için kullanılan bir kavram. Özellikle çocuklarda görülen dikkat dağınıklığı, hafıza sorunları ve bilişsel gerileme bu durumun en dikkat çeken sonuçları arasında yer alıyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, dijital çağda artan teknoloji bağımlılığının hem çocukların hem de yetişkinlerin beyin gelişimini olumsuz etkilediğini vurguluyor. Şalçini, “Değişen dünyada uzaktan eğitim ve online iş imkanları, ayrıca yapay zekanın baş döndürücü hızla yayılması teknolojiye bağımlılığımızı artırıyor ve dijital demans salgınının etkilerini hızlandırıyor.” diyor.
Dijital Demans İlk Kez Ne Zaman Ortaya Çıktı?
“Dijital demans” terimi ilk kez 2012 yılında Alman sinirbilimci Manfred Spitzer tarafından kullanıldı. Spitzer, insanların zihinsel aktivitelerini elektronik cihazlara devretmesiyle birlikte, özellikle genç nesillerin bilişsel kapasitelerinde belirgin bir düşüş yaşandığını öne sürdü.
Dr. Celal Şalçini de bu görüşe dikkat çekerek şunları söylüyor:
“Telefon numaraları, şifreler ve günlük bilgiler artık cihazlara emanet ediliyor. Bu da özellikle ergenlerde hafıza, dikkat, muhakeme ve problem çözme becerilerinde zayıflamaya yol açıyor. Çocuklar yalnızca akademik anlamda değil, sosyal ilişkilerde de zorluk çekmeye başlıyor.”
Çocuklarda Dijital Demans Belirtileri
Dijital demansın çocuklarda görülme şekilleri farklılık gösterebiliyor. Uzmanlara göre en yaygın belirtiler:
-
Dikkat eksikliği ve öğrenme güçlüğü
-
Kısa süreli hafıza kaybı
-
Öfke patlamaları ve sabırsızlık
-
Sosyal iletişimde zayıflama
-
Fiziksel hareketsizlik ve gelişimsel gecikmeler
Dr. Şalçini, “Gelişmekte olan bir beyne sahip çocuklar, elektronik cihazların aşırı kullanımına maruz kaldığında yalnızca bugünü değil, gelecekteki bilişsel sağlığını da kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyor.” uyarısında bulunuyor.
Neden “Görmezden Gelinen Bir Salgın”?
COVID-19 salgını, teknolojiyle geçirilen süreyi ciddi şekilde artırdı. Uzaktan eğitim, çevrimiçi toplantılar ve dijital eğlence alışkanlıkları, cihaz bağımlılığını normalleştirdi. Dr. Şalçini, “Dijital demans, bu yüzyılın görmezden gelinen bir salgınıdır. Özellikle genç kuşak, elektronik cihazlara bağımlı bir yaşam tarzı nedeniyle risk altında.” ifadelerini kullanıyor.
Buna göre, günümüzde yalnızca yaşlılarda görülen Alzheimer ve diğer bunama türleri değil, gelişim çağındaki çocuklarda da bilişsel bozulmalar gözlemleniyor.
Dijital Demansa Karşı Çocuklar Nasıl Korunmalı?
Beyin sağlığını korumak için ailelere büyük görev düşüyor. Dr. Celal Şalçini’nin önerileri şöyle:
-
Basılı materyallere yönlendirin: “Tablet yerine kitap, gazete ya da dergi okumak, okuduğunu anlama becerisini artırıyor.”
-
Alternatif oyunlar seçin: Sadece refleks geliştiren dijital oyunlar yerine satranç, yapboz ya da Scrabble gibi problem çözmeyi teşvik eden oyunlara yönlendirin.
-
Açık havada zaman geçirin: Spor ve doğa etkinlikleri, gerçek zamanlı problem çözme becerisini geliştiriyor.
-
Ebeveyn örnek olmalı: Çocuklar gördüğünü yapar. Ebeveynler de kendi teknoloji kullanımını dengelemeli.
Teknoloji Akıllıca Kullanılmalı
Dijital demans, yalnızca akademik başarıyı değil, günlük yaşamı da tehdit eden bir sorun. Çocukların ve gençlerin zihinsel kapasitelerini korumaları için teknoloji kullanımında denge kurmaları şart.
Dr. Celal Şalçini, “Çocuklara teknolojiyi yasaklamak yerine doğru kullanmayı öğretmeliyiz. Değişim bizden başlar, çocuklar ebeveynlerinin aynasıdır.” diyerek sözlerini tamamlıyor.
