Karanlıkta telefona bakmak gözleri bozar mı?

Yatmadan önce ışıkları kapatıp telefona bakmak artık pek çok kişinin günlük rutininin bir parçası. Ancak “Birkaç dakika bakarım” diye başlayan ekran süresi, sosyal medya, mesajlaşma veya video derken farkında olmadan uzayabiliyor. Peki karanlıkta telefona bakmak gerçekten gözleri bozuyor mu? Gözlerde yanma, kuruluk ve bulanıklık neden ortaya çıkıyor? Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Ahmet Taşar, özellikle uzun süre ve yakından ekrana bakmanın yol açabileceği sorunlara ilişkin önemli bilgiler verdi.

Karanlık bir odada telefon ekranı çevredeki en güçlü ışık kaynağı haline geliyor. Buna bir de telefonu uzun süre yakından kullanmak ve ekrana odaklanırken gözleri daha az kırpmak eklendiğinde gözlerdeki rahatsızlık hissi artabiliyor.

Ancak uzmanlara göre burada önemli bir ayrım var: Karanlıkta telefona bakmak doğrudan gözleri kalıcı olarak bozuyor demek doğru değil. Asıl sorun, uzun süre kesintisiz şekilde yakın mesafeye odaklanmak ve gece saatlerinde yoğun ekran kullanımının gözleri yorması.

Karanlıkta telefona bakınca gözler neden daha çok yoruluyor?

Karanlık bir ortamda telefon ekranı çevresindeki en parlak nesne haline geliyor. Gözler aynı anda hem yakındaki yazı ve görüntülere odaklanıyor hem de ekranla ortam arasındaki parlaklık farkına uyum sağlamaya çalışıyor.

Özellikle ekran parlaklığı yüksekse ve telefon uzun süre boyunca çok yakından kullanılıyorsa göz yorgunluğu daha belirgin hale gelebiliyor. Bunun sonucunda gözlerde ağırlık, odaklanmakta zorlanma, baş ağrısı veya telefondan uzaklaşıldığında kısa süreli bulanıklık yaşanabiliyor.

Op. Dr. Ahmet Taşar, karanlıkta telefon kullanımının gözleri kalıcı olarak bozduğu yönündeki düşüncenin doğru olmadığını belirterek, “Karanlıkta telefona bakarken gözün kalıcı olarak bozulduğu şeklinde bir değerlendirme doğru değildir. Ancak karanlık ortam ile parlak ekran arasındaki belirgin fark ve uzun süre yakın mesafeye odaklanmak gözlerin daha fazla yorulmasına neden olabilir. Telefonu çok yakından ve kesintisiz kullanmak bu yakınmaları artırabilir.” dedi.

Telefona bakarken gözler neden kuruyor?

Telefon veya bilgisayar ekranına uzun süre dikkatlice bakıldığında göz kırpma sıklığı azalabiliyor. Gözlerin daha seyrek ya da tam kapanmadan kırpılması ise göz yüzeyinin yeterince nemli kalmasını zorlaştırabiliyor.

Bu nedenle uzun ekran kullanımının ardından kuruluk, yanma, batma, kumlanma hissi, kızarıklık ve geçici bulanıklık ortaya çıkabiliyor.

Özellikle göz kuruluğuna yatkın kişilerde, kontakt lens kullananlarda veya kuru ve klimalı ortamlarda uzun süre ekran karşısında kalanlarda bu şikâyetler daha belirgin hissedilebiliyor.

Op. Dr. Ahmet Taşar, göz kırpmanın önemine dikkat çekerek, “Telefon kullanırken göz kırpma sayısının azalması göz yüzeyinin yeterince nemli kalmasını zorlaştırabilir. Kişinin telefonu bırakınca gözlerinde yanma, batma veya bulanıklık hissetmesi her zaman göz numarasının değiştiği anlamına gelmez; göz yüzeyindeki kuruluk ve dijital göz yorgunluğu da bu belirtilere neden olabilir.” ifadelerini kullandı.

Gece telefon kullanmak uykuyu da bozabilir

Karanlıkta telefon kullanımının etkileri yalnızca gözlerle sınırlı kalmayabilir. Gece saatlerinde parlak ekrana maruz kalmak, vücudun uyku-uyanıklık düzenini etkileyebiliyor.

Üstelik burada yalnızca ekranın ışığına odaklanmak da yeterli değil. Gece geç saatlere kadar sosyal medyada gezinmek, mesajlaşmak, oyun oynamak veya video izlemek de zihinsel olarak kişiyi uyararak uykuya geçişi geciktirebiliyor.

Bu nedenle yatmadan hemen önce uzun süre telefon kullanmak yerine ekran süresini azaltmak ve uyku öncesinde daha sakin, düşük ışıklı bir ortam oluşturmak uyku düzeninin korunmasına yardımcı olabilir.

Karanlıkta telefona bakmak katarakt veya glokoma neden olur mu?

Karanlıkta telefon kullanımıyla ilgili en büyük meraklardan biri de bunun katarakt, glokom veya retina hastalıklarına neden olup olmadığı.

Op. Dr. Ahmet Taşar, ekran kullanımına bağlı geçici şikâyetlerle göz hastalıklarının birbirine karıştırılmaması gerektiğini vurgulayarak, “Dijital ekran kullanımına bağlı geçici yakınmalar ile katarakt, glokom veya retina hastalıklarını birbirinden ayırmak gerekir. Karanlıkta telefon kullanımının bu hastalıkları doğrudan oluşturduğunu söyleyemeyiz. Ancak bu durum, düzenli göz muayenesinin önemini ortadan kaldırmaz. Özellikle devam eden görme değişikliklerinde şikâyeti yalnızca telefon kullanımına bağlamamak gerekir.” diye konuştu.

Yani telefona baktıktan sonra yaşanan geçici yanma veya bulanıklık tek başına ciddi bir göz hastalığı anlamına gelmeyebilir. Ancak şikâyetlerin sürekli hale gelmesi durumunda bunun yalnızca telefondan kaynaklandığını düşünmek doğru olmayabilir.

Gözleri ekrandan korumak için 20-20-20 kuralı

Uzun süre ekran kullanmak zorunda olanlar için bazı basit alışkanlıklar göz yorgunluğunun azaltılmasına yardımcı olabilir.

Bunların başında 20-20-20 kuralı geliyor. Buna göre yaklaşık her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre uzağa bakarak gözlerin yakın mesafeye odaklanmasına kısa bir ara verilmesi öneriliyor.

Bunun yanında telefon ekranının parlaklığını ortamla uyumlu hale getirmek, telefonu göze fazla yaklaştırmamak ve yazı boyutunu gözleri kısmaya gerek bırakmayacak şekilde ayarlamak da önemli.

Tamamen karanlık bir ortamda yüksek parlaklıktaki ekrana bakmak yerine odada düşük seviyede bir aydınlatma bulunması görsel konfor açısından daha iyi olabilir.

Daha sık ve bilinçli şekilde göz kırpmak da göz yüzeyinin nemli kalmasına yardımcı olabilir.

Geçmeyen bulanıklığı sadece telefona bağlamayın

Telefonu bıraktıktan sonra yaşanan hafif göz yorgunluğu veya kuruluk çoğu zaman dinlenmeyle azalabilir. Ancak bazı belirtiler varsa durum yalnızca ekran kullanımına bağlanmamalı.

Kalıcı veya giderek artan bulanıklık, belirgin göz ağrısı, yoğun kızarıklık, ışık çakmaları, aniden artan uçuşmalar, görme alanında gölge veya perde hissi gibi şikâyetlerin göz hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.

Op. Dr. Ahmet Taşar, ekran kullanımının neden olduğu şikâyetlerle daha ciddi göz sorunlarının birbirinden ayrılması gerektiğini belirterek, “Ekran kullanımına bağlı göz yorgunluğu günümüzde oldukça sık karşılaştığımız bir durum. Burada önemli olan, geçici ekran yakınmaları ile değerlendirilmesi gereken göz belirtilerini birbirinden ayırabilmektir. Şikayetler dinlenmeye rağmen devam ediyor, sık tekrarlıyor veya görmede belirgin bir değişiklik eşlik ediyorsa göz muayenesi ile nedenin değerlendirilmesi önem taşır.” diyerek sözlerini tamamladı.

Sorun telefonun kendisinden çok kullanım şekli

Gece karanlıkta telefona bakmak, sanıldığı gibi doğrudan katarakt veya glokoma yol açan bir alışkanlık olarak değerlendirilmemeli. Ancak telefonu uzun süre, kesintisiz ve göze çok yakın kullanmak; göz kırpmanın azalmasıyla birlikte kuruluk, yanma, batma ve geçici bulanıklık gibi şikâyetleri artırabiliyor.

Bu nedenle özellikle yatmadan önce telefon başında geçirilen süreyi kısaltmak, ekran parlaklığını ortam ışığına göre ayarlamak ve düzenli aralar vermek gözlerin daha rahat etmesine yardımcı olabilir.

Mesele “karanlıkta telefona bakmak gözleri bozar mı?” sorusundan çok, telefonu ne kadar süreyle, ne kadar yakından ve nasıl kullandığımızda düğümleniyor.