Akdeniz Diyeti Demans Riskini Azaltabilir mi?

Akdeniz diyeti, son yıllarda yalnızca kalp-damar sağlığıyla değil, demans (bunama) riski üzerindeki olası etkileriyle de bilim dünyasının odağında. İngiltere, Avustralya ve İsveç’ten araştırmacıların yer aldığı geniş ölçekli bir çalışma, Akdeniz diyetine yüksek uyum gösteren bireylerde demans gelişme riskinin belirgin biçimde daha düşük olabileceğini ortaya koydu. Araştırma sonuçları, beslenme alışkanlıklarının beyin sağlığı üzerindeki rolünü bir kez daha gündeme taşıyor.

İngiltere Biyobankası verileri kullanılarak yürütülen çalışmada, yaklaşık 60 bin kişinin beslenme alışkanlıkları 10 yıla yakın bir süre boyunca incelendi. Katılımcıların Akdeniz diyetine ne ölçüde uyum sağladığı değerlendirilirken, bu süreçte kimlerde demans geliştiği de kayıt altına alındı.

Bilimsel Veriler Ne Söylüyor? Demans Riski %23 Daha Düşük

Çalışmanın baş yazarlarından, Newcastle Üniversitesi’nde beslenme ve yaşlanma alanında çalışan Dr. Oliver Shannon, diyetle demans riski arasındaki ilişkiye dair dikkat çekici bir tablo ortaya çıktığını aktarıyor. Akdeniz diyetine yüksek düzeyde bağlı kalan bireylerde, demans görülme riskinin anlamlı biçimde daha düşük olduğu saptandı.

Shannon’a göre, beslenme alışkanlıkları Akdeniz diyetine daha yakın olan kişilerde demans riski ortalama %23–25 oranında azalıyor. Üstelik bu etkinin yalnızca genel nüfusta değil, genetik olarak demansa yatkın bireylerde de benzer şekilde görüldüğü belirtiliyor.

Demans Vakaları Neden Bu Kadar Hızla Artıyor?

Küresel veriler, demansın önümüzdeki yıllarda en büyük halk sağlığı sorunlarından biri olacağını gösteriyor. Dünya genelinde demansla yaşayan kişi sayısının 2019’da 57 milyonken, 2050’de 153 milyona ulaşması bekleniyor. Bu artış, nüfusun yaşlanmasıyla doğrudan ilişkili.

Bugün için demansa yol açan beyin hastalıklarının kesin bir tedavisi bulunmuyor. Bu nedenle araştırmacılar, hastalığı tamamen durdurmak yerine risk faktörlerini azaltmaya yönelik önleyici stratejilere odaklanıyor. Akdeniz diyeti de bu stratejiler arasında en güçlü adaylardan biri olarak öne çıkıyor.

Akdeniz Diyeti Nedir, Neleri İçerir?

Akdeniz diyeti tek tip bir beslenme listesi değil; temel prensiplere dayanan bir yaşam tarzı olarak tanımlanıyor. Bu diyetin merkezinde:

• Bol miktarda sebze ve meyve

• Baklagiller ve tam tahıllar

• Zeytinyağı gibi doymamış yağlar

• Balık ve deniz ürünleri

• Orta düzeyde yoğurt ve peynir

• Az miktarda kırmızı et ve doymuş yağ

yer alıyor.

Araştırmacılar, çalışmada Akdeniz diyetine uyumu daha doğru ölçebilmek için iki farklı bilimsel değerlendirme sistemi kullandı: Akdeniz Diyeti Bağlılık Tarama Aracı ve Akdeniz Diyeti Piramidi.

Beyni Koruyan Besinler Hangileri?

Dr. Oliver Shannon, demansa karşı en fazla potansiyel fayda sağlayan beslenme alışkanlıklarını şöyle özetliyor:

• Ana pişirme yağı olarak zeytinyağı kullanımı

• Günde en az 400 gram sebze, bunun önemli bir kısmının çiğ veya salata şeklinde tüketilmesi

• Günde en az 240 gram meyve

• Haftada en az 3 porsiyon baklagil

• Haftada en az 3 porsiyon balık, tercihen yağlı balık

• Kırmızı ve işlenmiş etin sınırlı tüketimi

• Şekerli içecek ve işlenmiş tatlıların minimumda tutulması

• Haftada birkaç kez kuruyemiş tüketimi

Shannon’a göre bu fayda, tek bir besinden değil, bu besinlerin birlikte yarattığı bütüncül etkiden kaynaklanıyor.

Akdeniz Diyeti Beyni Nasıl Koruyor?

Exeter Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. David Llewellyn, Akdeniz diyetinin demans riskini azaltma potansiyelini açıklarken ortak bir noktaya dikkat çekiyor: Bu diyetlerin tamamı iltihaplanmayı azaltan ve hücreleri oksidatif stresten koruyan besinlerden oluşuyor.

Bilimsel verilere göre, kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet gibi kronik rahatsızlıklar demans riskini artırıyor. Akdeniz diyeti ise bu hastalıkların görülme sıklığını azaltarak dolaylı yoldan beyin sağlığını da koruyabiliyor.

Ayrıca bu beslenme düzeninin, yaşla birlikte ortaya çıkan beyin küçülmesini (atrofi) yavaşlatabileceğine işaret eden çalışmalar da bulunuyor.

Demans Teşhisinden Sonra Diyetin Etkisi Var mı?

Uzmanlar, Akdeniz diyetinin demansı tamamen durdurduğuna dair bir kanıt olmadığını vurguluyor. Prof. Llewellyn’e göre, teşhis konulduktan sonra bu beslenme modelinin hastalığın ilerleyişini yavaşlattığı kesin olarak söylenemiyor.

Ancak önemli bir nokta var: Başlamak için hiçbir zaman geç değil. Yaşamın ilerleyen dönemlerinde yapılan küçük beslenme değişiklikleri bile genel sağlık üzerinde olumlu etkiler yaratabiliyor ve riski azaltma potansiyeli taşıyor.

Beslenme Tek Başına Yeterli Değil Ama Güçlü Bir Araç

Araştırmacılar, genetik yatkınlık, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin de demans riskinde rol oynadığını hatırlatıyor. Yine de Akdeniz diyetine dayalı bir beslenme düzeni, beyin sağlığını destekleyen en güçlü ve erişilebilir önleyici stratejilerden biri olarak öne çıkıyor.