Sepsis, özellikle geç fark edildiğinde saatler içinde yaşam kaybına yol açabilen, dünyada her yıl milyonlarca kişinin ölümüne neden olan ciddi bir sağlık sorunu. Yoğun Bakım Uzmanı Prof. Dr. Sibel Temür, sepsisin doğru tanınması halinde yaşam kaybı riskinin yüzde 60’tan yüzde 20’ye düştüğünü belirterek, “Altın saat kuralı hayati önem taşıyor” diyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre sepsis, yılda yaklaşık 50 milyon kişiyi etkiliyor ve 13 milyondan fazla kişinin ölümüne neden oluyor. Ancak halk arasında hâlâ yeterince bilinmiyor.
Sepsis Neden Bu Kadar Tehlikeli?
Prof. Dr. Temür, sepsisi “Vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği aşırı bağışıklık tepkisi sonucu organlara zarar veren ve kısa sürede hayati risk oluşturan bir tablo” şeklinde tanımlıyor. Halk arasında “kan zehirlenmesi” olarak bilinse de, asıl sorun bağışıklık sisteminin enfeksiyona karşı anormal tepki vermesi.
Basit bir idrar yolu enfeksiyonu, zatürre ya da ameliyat sonrası gelişen enfeksiyon bile sepsise dönüşebiliyor. Bu noktada erken tanı ve hızlı müdahale hayati önem taşıyor.
Sepsis Belirtileri Nelerdir?
Prof. Dr. Sibel Temür, sepsis belirtilerinin kolayca gözden kaçabildiğini vurgulayarak şu uyarıyı yapıyor:
-
Yüksek ateş
-
Titreme
-
Hızlı solunum
-
Nabızda hızlanma
-
Tansiyon düşüklüğü
-
Bilinç bulanıklığı
-
İdrar miktarında azalma
Bu şikâyetlerin birkaçının bir arada görülmesi, özellikle de hastanın genel durumunun hızla kötüleşmesi sepsis açısından alarm kabul edilmeli.
Sepsis Tedavisinde “Altın Saat”
Uluslararası kılavuzlara göre, sepsis veya septik şok şüphesi olduğunda ilk 1 saat içinde antibiyotik başlanması gerekiyor. Prof. Dr. Temür, “Antibiyotik başlama süresinde her gecikilen saat, yaşam şansını yüzde 7,6 azaltıyor. Erken müdahaleyle ölüm oranı yüzde 60’tan 20’ye düşebilir” diyor.
Ancak antibiyotik direnci, bu süreci zorlaştıran en büyük engellerden biri. Türkiye, Avrupa’da antibiyotik direncinin en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Bu nedenle gereksiz antibiyotik kullanımı hem birey hem toplum sağlığı için büyük risk taşıyor.
Kimler Daha Büyük Risk Altında?
Sepsis her yaştan bireyi etkileyebilse de bazı gruplar daha yüksek risk altında:
-
60 yaş üstü kişiler
-
1 yaşın altındaki bebekler
-
Diyabet, kronik akciğer veya böbrek hastaları
-
Bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler
-
Kanser tedavisi görenler
-
Ameliyat sonrası enfeksiyon riski taşıyan hastalar
-
Gebeler ve lohusalık dönemindeki kadınlar
Türkiye’de Sepsis Tablosu
Prof. Dr. Sibel Temür, ülkemizdeki tabloya da dikkat çekiyor:
“Yoğun bakıma yatan hastalarda enfeksiyon kaynaklı ölüm oranı yüzde 60’a kadar çıkabiliyor. 2018’de 132 yoğun bakım ünitesinde yapılan çalışmada sepsis mortalitesi yüzde 55,8, septik şokta ise yüzde 71,1 bulundu. Bu da sepsisin Türkiye’de önemli bir sağlık yükü olduğunu gösteriyor.”
Erken Tanı İçin Eğitim Şart
Sepsis tanısında tek bir test bulunmuyor. CRP, prokalsitonin, kan kültürü gibi laboratuvar değerleriyle birlikte klinik bulgular değerlendiriliyor. Yeni geliştirilen yapay zekâ destekli sistemlerin tanıyı dakikalar içinde koyabilmesi hedefleniyor.
Prof. Dr. Temür, “Hastane öncesi eğitimler ve erken uyarı sistemleriyle sepsisi daha hızlı fark etmek mümkün. Sağlık çalışanlarının bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor” diyor.
Sepsisten Korunmak İçin Neler Yapmalı?
Prof. Dr. Temür, sepsisi önlemenin en etkili yolunun enfeksiyondan korunmak olduğunu hatırlatıyor:
-
El hijyenine dikkat edin
-
Gereksiz antibiyotik kullanmayın
-
Aşılarınızı ihmal etmeyin
-
Bağışıklık sistemini zayıflatabilecek maddelerden uzak durun
-
Kalabalık ve havasız ortamlardan kaçının
-
Düzenli sağlık kontrollerinizi yaptırın
“Sepsis önlenebilir bir hastalıktır. Doğru bilgi, erken tanı ve bilinçli davranışlarla binlerce hayat kurtarılabilir” diyen Prof. Dr. Temür, toplumsal farkındalığın artırılmasının da en az tedavi kadar önemli olduğunu vurguluyor.
