Boğmaca (Bordetella pertussis), ağırlıklı olarak bebekleri ve çocukları etkileyen, ancak her yaş grubunda görülebilen son derece bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Yıllardır aşı programları sayesinde büyük ölçüde kontrol altına alınan bu hastalık, son dönemde aşı karşıtlığının artması ve pandemi sürecinde aksayan aşılama programları nedeniyle tekrar gündeme geldi. ABD, Avrupa ve Asya’da vakalarda ciddi bir artış görülürken, Türkiye’de de aşısız veya eksik aşılı bireylerde boğmaca vakaları ortaya çıkmaya başladı.
Boğmaca Belirtileri ve Risk Faktörleri
Boğmaca, öncelikle grip ya da soğuk algınlığına benzeyen hafif belirtilerle başlar. Çakmak Erdem Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Savaş Sedat Özsu, hastalığın ilerleyen dönemlerinde şiddetli öksürük nöbetleri, nefes darlığı ve solunum durmaları gibi ciddi tablolar oluşturduğuna dikkat çekiyor. Boğmaca özellikle bebekler ve yaşlılar için hayati tehlike yaratabilir.
Hastalığın evreleri şu şekilde ilerler:
- Kuluçka Dönemi (1-2 Hafta): Hafif burun akıntısı, hapşırık, hafif ateş ve kuru öksürük belirtileri ortaya çıkar.
- Şiddetli Öksürük Dönemi (2-8 Hafta): Gece ve sabah saatlerinde artan şiddetli öksürük krizleri, hırıltılı solunum, kusma ve solunum durması (apne) gibi belirtilerle seyredebilir.
- İyileşme Dönemi (2-4 Hafta): Öksürük nöbetleri hafifleyerek devam eder ancak tam olarak iyileşme uzun sürebilir.
Boğmaca Nasıl Bulaşıyor?
Boğmaca, enfekte bireylerin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya karışan damlacıklar yoluyla bulaşır. Kalabalık ortamlarda yayılma riski daha yüksektir. En büyük risk grubunu aşısız ya da eksik aşılanmış bebekler, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişiler oluşturur.
Boğmaca Nasıl Bulaşıyor?
Boğmaca, enfekte bireylerin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya karışan damlacıklar yoluyla bulaşır. Kalabalık ortamlarda yayılma riski daha yüksektir. En büyük risk grubunu aşısız ya da eksik aşılanmış bebekler, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişiler oluşturur.
Aşı Olmadan Boğmaca ile Başa Çıkmak Mümkün mü?
Boğmaca, antibiyotiklerle tedavi edilebilen bir hastalık olmasına rağmen, tedavi süreci uzun ve sancılı olabilir. Hastalığın ilerlemesi halinde hastaneye yatış gerekebilir ve bebeklerde solunum desteği ihtiyacı doğabilir. Ancak aşı ile bu hastalığın büyük ölçüde önlenebileceği unutulmamalıdır.
Boğmaca Aşısı ve Aşı Programı
Türkiye’de 1968’den beri uygulanan difteri-boğmaca-tetanoz (DBT) aşısı, hastalığın yayılmasını büyük ölçüde engellemiştir. Aşı programı şu şekilde ilerler:
- 2. ay, 4. ay ve 6. ayda 3 doz
- 18. ayda pekiştirme dozu
- İlkokul 1. sınıfta ek doz
Ancak, boğmaca aşısı ömür boyu bağışıklık sağlamaz. Bu nedenle ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde pekiştirme dozları gereklidir. Ayrıca, hamile kadınların her gebelikte bir doz tetanoz-difteri-boğmaca (Tdap) aşısı yaptırmaları önerilmektedir.
Aşı Karşıtlığı Boğmaca Vakalarını Artırdı
Son yıllarda dünyada ve Türkiye’de aşı karşıtlığının yaygınlaşması, boğmaca gibi büyük ölçüde önlenebilir hastalıkların tekrar görülmesine neden oldu. Dr. Özsu, aşılanma oranlarının düşmesiyle birlikte boğmaca vakalarının yeniden artış gösterdiğine dikkat çekerek, şu uyarıda bulunuyor: “Unutmayın, boğmaca sadece bir çocuk hastalığı değil. Yetişkinler de taşıyıcı olabilir ve hastalığı yayabilir. Bu nedenle herkesin aşı durumunu gözden geçirmesi büyük önem taşıyor.”
