PFAS adı verilen “sonsuz kimyasallara” anne karnında maruz kalmak, ergenlik döneminde yüksek tansiyon gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. ABD’de yürütülen yeni bir bilimsel araştırma, doğum öncesi PFAS (Perfloroalkil ve Polifloroalkil Maddeler) maruziyetinin, çocuklarda ileri yaşlarda sağlık problemlerine zemin hazırlayabileceğini ortaya koydu. Özellikle ergenlik döneminde görülen yüksek tansiyon riski, bu görünmez kimyasalların uzun vadeli etkilerini bir kez daha gündeme taşıdı.
Sonsuz kimyasallar vücutta birikiyor, yıllarca çözülmüyor
PFAS adı verilen bu kimyasal grubu; yapışmaz pişirme kapları, su geçirmez giysiler, gıda ambalajları ve bazı kozmetik ürünler gibi günlük yaşamda sıkça kullanılan ürünlerde bulunuyor. Doğada ve insan vücudunda uzun süre çözünmeden kalabildikleri için “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılıyor.
Bugüne kadar yapılan birçok çalışma, PFAS’ın insan sağlığı üzerindeki etkilerini araştırdı. Yüksek kolesterol, bazı kanser türleri, doğurganlık sorunları ve bağışıklık sistemi bozuklukları bu etkiler arasında sayılıyor.
Anne kanında PFAS seviyesi, çocuğun tansiyonunu etkiliyor
Journal of the American Heart Association’da yayımlanan yeni çalışmada, ABD’de 1000’in üzerinde çocuk incelendi. Araştırmacılar, çocuklar doğmadan kısa süre sonra annelerinden alınan kan plazmalarındaki PFAS seviyelerini analiz etti ve bu çocukların sağlık verilerini 18 yaşlarına kadar takip etti.
Sonuçlar, doğum öncesi PFAS’a yüksek düzeyde maruz kalan çocuklarda ergenlik döneminde yüksek tansiyon görülme riskinin daha fazla olduğunu gösterdi.
Çalışmanın başyazarı Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Zeyu Li, “Bu sonsuz kimyasalların etkileri doğumdan yıllar sonra bile kendini gösterebiliyor. Bulgularımız, PFAS’ın uzun vadeli ve potansiyel olarak zararlı etkiler taşıyabileceğini ortaya koyuyor” açıklamasında bulundu.
En yüksek risk erkeklerde ve siyah çocuklarda görüldü
Araştırmada elde edilen verilere göre, PFAS maruziyeti tüm çocuklar için bir risk unsuru olsa da, erkek çocuklar ve siyahi bireyler bu etkilerden daha fazla etkileniyor. Çalışma ayrıca erken çocukluk döneminde düşük diyastolik tansiyon ile ilişkilendirilen PFAS maruziyetinin, ergenliğe girildiğinde tersine dönerek yüksek tansiyona sebep olabileceğini de ortaya koydu.
Aşırı işlenmiş gıdalar erken öldürüyor! – Editörün Gözünden
PFAS’ın etkisini ölçmek neden zor?
PFAS maddelerinin sağlık üzerindeki etkilerini net olarak ortaya koymak kolay değil. Çünkü binlerce farklı PFAS türü bulunuyor ve kişilerin bu kimyasallara maruz kalma düzeyi zamana, yaşam tarzına ve çevresel faktörlere göre değişkenlik gösteriyor.
Buna rağmen Dr. Li, bu araştırmanın uzun vadeli takiplerin önemini bir kez daha ortaya koyduğunu belirtiyor:
“Erken çocukluktan ergenliğe ve hatta yetişkinliğe kadar PFAS maruziyetinin izlenmesi, bu kimyasalların etkilerini anlayabilmek adına büyük önem taşıyor.”
Bireysel önlem yetersiz, çevresel müdahale şart
Çalışmanın kıdemli yazarı, Harvard Tıp Fakültesi’nden Dr. Mingyu Zhang ise bireysel çabaların bu sorunu çözmekte yetersiz kalacağına dikkat çekti. Zhang, “Bu, bireylerin kendi başlarına çözebilecekleri bir şey değil. PFAS’a karşı daha güçlü çevresel önlemler alınmalı” ifadelerini kullandı.
Zhang’a göre alınabilecek önlemler arasında, PFAS’ın tüketici ürünlerinden ve endüstriyel ortamlardan çıkarılması, su sistemlerinde bu kimyasalların daha sıkı kontrol edilmesi ve kullanımının yasal düzenlemelerle sınırlandırılması yer alıyor.
Sağlıklı bir gelecek için PFAS’a karşı toplumsal bilinç şart
Görünmez bir tehlike olan PFAS, yalnızca bireylerin değil, toplumun tümünün sağlığını ilgilendiren bir sorun. Özellikle anne adaylarının ve küçük çocukların bu kimyasallara maruz kalmasının önlenmesi için hem bireysel farkındalık hem de yasal ve kurumsal düzenlemeler büyük önem taşıyor.
Araştırma, “sonsuz kimyasalların” geleceğimiz üzerindeki etkisini gözler önüne sererken, bilim insanları toplum sağlığı için daha sıkı denetim ve uzun vadeli takip çağrısında bulunuyor.
