Kemoterapi süreci, çocuk hastalar için hem fiziksel hem de psikolojik açıdan zorlayıcı bir dönemdir. Bağışıklık sistemlerinin zayıflaması nedeniyle enfeksiyonlara daha yatkın hale gelen çocuklar, özel bir bakım ve dikkat gerektirir. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Çocuk Hematolojisi ve Onkolojisi Bölümünden Prof. Dr. Zekai Avcı, kemoterapi alan çocuklarda dikkat edilmesi gereken temel noktalara dair önemli bilgiler verdi.
Kemoterapinin Bağışıklık Sistemi Üzerindeki Etkileri
Kanser tedavisi gören çocukların kan üretimi olumsuz etkilenmektedir. Kemoterapi sonrasında kanda alyuvar (eritrosit), akyuvar (lökosit) ve pıhtılaşma pulcuklarının (trombosit) sayısında düşüş yaşanır.
- Akyuvar (Lökosit) eksikliği: Vücudu mikroplara karşı koruyan hücrelerin azalması enfeksiyon riskini artırır.
- Trombosit düşüklüğü: Kendiliğinden oluşan kanamalar (burun, diş eti, mide ve bağırsak kanamaları gibi) görülebilir.
- Alyuvar eksikliği: Çocuklarda halsizlik, solgunluk ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu durumlar göz önüne alındığında, ebeveynlerin hijyen, beslenme ve çevresel faktörlere ekstra özen göstermesi büyük önem taşımaktadır.
Hijyen ve Kişisel Bakım Önerileri
- El ve vücut temizliği: Eller yemek öncesi ve sonrası, tuvalet kullanımı sonrası en az 20 saniye sıvı
- sabunla yıkanmalı, kağıt havlu ile kurulanmalıdır.
- Düzenli banyo: Günlük duş alınmalı, özellikle koltuk altı ve kasık bölgesi iyice temizlenmelidir.
- Ağız ve diş bakımı: Akyuvar ve trombosit seviyesi uygunsa dişler yumuşak bir fırça ile fırçalanmalıdır. Eğer diş eti kanaması varsa antiseptik gargara veya bikarbonatlı su ile ağız çalkalanmalıdır.
- Tırnak bakımı: Trombosit ve lökosit düşüklüğü dönemlerinde tırnaklar dikkatli şekilde kesilmeli, cilt kesilmelerinden kaçınılmalıdır.
Ev Ortamının Hijyeni
- Taze çiçek ve saksı bitkileri: Mantar oluşum riskini artırdığı için evde bulundurulmamalıdır.
- Tüylü oyuncaklar: Temizlenemeyen peluş oyuncaklar hasta odasında yer almamalıdır.
- Ev temizliği: Günlük olarak yapılmalı, nemli alanlardan kaçınılmalı ve klima temizliği düzenli yapılmalıdır.
- Hasta ziyaretleri: Akyuvar düşüklüğü dönemlerinde ziyaretler kısıtlanmalı, kalabalık ortamlardan ve toplu taşımadan uzak durulmalıdır.
Beslenme ve Gıda Güvenliği
Kemoterapi sürecindeki çocukların beslenmesi büyük önem taşır. Bağışıklık sistemini güçlendirecek ve enfeksiyon riskini en aza indirecek hijyen kurallarına uyulmalıdır.
- Musluk suyu: En az bir dakika kaynatılmalı veya filtrelenerek tüketilmelidir.
- Pastörize edilmiş ürünler: Süt, meyve suyu ve diğer içecekler pastörize olmalıdır.
- Çiğ veya az pişmiş et ve yumurta: Kesinlikle tüketilmemelidir.
- Sebze ve meyveler: Nötropenik dönemde çiğ sebzeler ve kabuğu soyulamayan meyveler tüketilmemelidir. Kabuğu soyulabilen meyveler hijyenik koşullarda tüketilebilir.
- Buzdolabı hijyeni: Yemekler öğünlük hazırlanmalı, artan gıdalar hemen soğutularak saklanmalıdır. İki saatten fazla oda sıcaklığında bekleyen gıdalar tüketilmemelidir.
Hayvanlarla Temas ve Riskler
Bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklar için hayvanlarla temas bazı riskler oluşturabilir. Özellikle kuş, kertenkele, yılan, kaplumbağa, hamster gibi kemirgenler beslenmemelidir. Eğer evcil hayvan besleniyorsa, bir yaşından büyük ve kısırlaştırılmış olması tercih edilmelidir. Hayvan dışkısı ve salyasıyla temas edilmemeli, hayvanın temizliği düzenli sağlanmalıdır.
Dikkat Edilmesi Gereken Acil Durumlar
Prof. Dr. Zekai Avcı, kemoterapi gören çocuklarda aşağıdaki belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirtti:
- Ateş, titreme
- Ağız içi yaralar
- Tedavi bölgesinde şişlik, ağrı, hassasiyet
- Şiddetli öksürük, kanlı balgam, nefes darlığı
- Ani gelişen bilinç bulanıklığı, çift görme, hareket bozukluğu
- Şiddetli karın ağrısı, kusma, dışkıda kan
- Uzun süreli burun ve diş eti kanamaları
- İdrarda yanma veya kanama
- Vücutta morluklar ve kırmızı döküntüler
- İki günden fazla süren kabızlık
Kemoterapi süreci boyunca ailelerin ve bakıcıların dikkatli ve bilinçli olması, enfeksiyon ve diğer sağlık risklerini en aza indirmek adına büyük önem taşır. Her çocuğun tedavi süreci farklılık göstereceğinden, doktor önerilerine harfiyen uyulmalıdır. Çocuğun genel sağlığını korumak için hijyen, beslenme ve çevresel faktörlere dikkat etmek kritik bir rol oynamaktadır.
