Çok Televizyon İzlemek Beyni Etkiliyor mu? Araştırma Demans Riskiyle İlişkili Değişiklikleri Ortaya Koydu

Uzun saatler boyunca televizyon izlemek yalnızca hareketsiz bir yaşam tarzına yol açmıyor olabilir. Alzheimer’s & Dementia: Journal of the Alzheimer’s Association dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, orta yaşta sık televizyon izleyen bireylerde yaklaşık 20 yıl sonra hafıza, dikkat ve karar verme gibi bilişsel işlevlerle ilişkili beyin bölgelerinde hacim kaybı görülebildiğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların televizyon izlemenin doğrudan demansa neden olduğunu göstermediğini, ancak uzun süreli televizyon izleme alışkanlığı ile demansla ilişkili beyin değişiklikleri arasında anlamlı bir ilişki bulunduğunu vurguluyor.

Yaklaşık 1.700 Kişi 20 Yıldan Uzun Süre Takip Edildi

Araştırma, ABD’de yürütülen Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) çalışmasının verilerine dayanıyor.

1987-1989 yılları arasında araştırmaya katılan yaklaşık 1.700 yetişkin, boş zamanlarında ne sıklıkla televizyon izlediklerini ve iş yaşamlarında ne kadar süre oturarak çalıştıklarını bildirdi. Katılımcıların ortalama yaşı çalışmanın başlangıcında 53’tü.

Yaklaşık yirmi yıl sonra yapılan manyetik rezonans (MR) görüntülemeleri, televizyon izleme alışkanlığı ile beyin yapısı arasında dikkat çekici farklılıklar olduğunu ortaya koydu.

Hafıza ve Alzheimer ile İlişkili Bölgelerde Hacim Kaybı

Araştırmaya göre “çok sık” televizyon izlediğini belirten kişilerde, hafıza oluşumunda görev alan ve Alzheimer hastalığının erken dönemlerinde etkilenen beyin bölgelerinde daha düşük hacim saptandı.

Bunun yanında;

• frontal lob,
• oksipital lob,
• dikkat ve planlama merkezleri,
• karar verme mekanizmaları
• ve görsel işlemleme bölgelerinde de daha küçük beyin hacimleri görüldü.

Araştırmacılar, bu değişikliklerin bilişsel yaşlanma açısından önemli olabileceğini belirtiyor.

MR Görüntülerinde Damar Hasarını Gösteren Bulgular

Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise beyaz cevher hiperintensiteleri oldu.

MR görüntülerinde parlak alanlar şeklinde görülen bu bulgular, beynin küçük damarlarında meydana gelen hasarın göstergesi olarak kabul ediliyor.

Bilimsel çalışmalarda beyaz cevher hiperintensiteleri;

• bilişsel gerileme,
• inme riski,
• damar hastalıkları
• ve demans gelişimiyle ilişkilendiriliyor.

Egzersiz Yapmak Tek Başına Farkı Açıklamıyor

Araştırmacılar, televizyon izleme süresinin etkisini değerlendirirken yalnızca fiziksel aktiviteyi değil;

• diyabet,
• sigara kullanımı,
• alkol tüketimi,
• vücut kitle indeksi
• ve diğer sağlık risklerini de analiz etti.

Bu faktörler dikkate alındıktan sonra bile televizyon izleme ile beyin değişiklikleri arasındaki ilişki devam etti.

Bu bulgu, söz konusu etkinin yalnızca daha az hareket etmekten kaynaklanmayabileceğini düşündürüyor.

Her Oturarak Yapılan Aktivite Aynı Etkiyi Göstermedi

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de tüm hareketsiz aktivitelerin aynı etkiye sahip olmaması oldu.

İş yerinde masa başında geçirilen süre ile benzer beyin değişiklikleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı.

Araştırmacılara göre bunun nedeni, çalışırken beynin aktif olarak problem çözme, planlama, dikkat ve karar verme süreçlerini kullanması olabilir.

Benzer şekilde kitap okumak, yazı yazmak, bulmaca çözmek veya sosyal etkileşim içeren aktivitelerin zihinsel uyarımı artırarak televizyon izlemekten farklı etkiler oluşturabileceği belirtiliyor.

Araştırmanın Sınırlılıkları Neler?

Araştırmacılar, sonuçların dikkat çekici olmakla birlikte bazı önemli sınırlılıkları bulunduğunu vurguluyor.

Katılımcıların televizyon izleme süreleri kendi beyanlarına dayanıyor. Ayrıca araştırmanın başlangıcında MR görüntülemesi yapılmadığı için her bireyin beyin yapısındaki değişim doğrudan takip edilemedi.

Bunun yanında çalışma, televizyon izlemenin demansa neden olduğunu değil, uzun süre televizyon izleme alışkanlığı ile beyin yapısındaki bazı değişikliklerin birlikte görüldüğünü ortaya koyuyor.

Uzmanlar Ne Öneriyor?

Araştırma, özellikle orta yaş döneminde geçirilen boş zamanın nasıl değerlendirildiğinin uzun vadeli beyin sağlığı açısından önem taşıyabileceğine işaret ediyor.

Uzmanlar, televizyon izleme süresini tamamen bırakmanın gerekli olmadığını; ancak gün içinde uzun süre pasif ekran karşısında kalmak yerine zihni aktif tutan etkinliklere de zaman ayrılmasını öneriyor. Düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku, sosyal etkileşim ve zihinsel uyarımı artıran alışkanlıklar, sağlıklı yaşlanmayı destekleyen temel yaşam tarzı faktörleri arasında yer alıyor.

Özellikle orta yaş dönemi neden önemli?

Yaklaşık 20 yıl boyunca takip edilen 1.700’e yakın yetişkinin verilerini değerlendiren bu araştırma, çok sık televizyon izleyen kişilerde hafıza ve bilişsel işlevlerle ilişkili beyin bölgelerinde hacim kaybı ile damar hasarını düşündüren MR bulgularının daha sık görüldüğünü ortaya koydu.

Araştırma kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurmasa da, ekran karşısında geçirilen uzun ve pasif sürenin beyin sağlığı üzerindeki olası etkilerine dikkat çekiyor. Özellikle orta yaş döneminde fiziksel aktiviteyi sürdürmenin yanı sıra zihni aktif tutan alışkanlıklara yer vermek, uzun vadeli bilişsel sağlığın korunmasına katkı sağlayabilir.