Çocuklarda Astım Belirtileri

Çocuklarda astım belirtileri, özellikle tekrarlayan öksürük, hırıltı ve solunum güçlüğü gibi şikayetlerle kendini gösterse de, birçok aile bu bulguları basit bir enfeksiyonla karıştırabiliyor. Oysa ülkemizde her 10 çocuktan birinde görülen astım, erken tanı ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir hastalık. Memorial Göztepe Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Haluk Çokuğraş, çocukluk çağı astımının fark edilmesi ve yönetilmesi konusunda ailelere yol gösterici bilgiler paylaşıyor.

Öksürüğün Basit Bir Enfeksiyon Olmayabileceğini Unutmayın

Astım, bronşların zaman zaman daralması nedeniyle ortaya çıkan tekrarlayıcı öksürük, hırıltı ve nefes darlığıyla seyreden kronik bir solunum hastalığıdır. Prof. Dr. Çokuğraş, “Öksürük astımın en temel belirtisidir, öksürüksüz astım olmaz.” diyerek ailelerin bu bulguyu küçümsememesi gerektiğini vurguluyor.

Ülkemizde astımın çocuklarda görülme sıklığı %5–9 arasında değişiyor. Sosyal ve çevresel faktörlere göre sıklık değişebiliyor; kuru iklimlerde daha az görülürken nemli ve kıyı bölgelerinde daha yaygın görülebiliyor.

Çokuğraş’ın dikkat çektiği bir başka nokta ise yanlış tanı: Birçok çocuk bronşit, alerjik bronşit veya zatürre başlangıcı sanılarak astım olduğu bilinmeden yıllarca tedavi görüyor. Bu nedenle öksürük ve solunum şikâyetleri uzun sürüyorsa, akciğerlerin yanında burun boşluğunun da değerlendirilmesi gerekiyor. Çünkü alerjik rinit gibi tabloya eşlik eden durumlar tedavi edilmediğinde astım kontrolünü zorlaştırabiliyor.

Özellikle 2–3 yaş altındaki çocuklarda viral enfeksiyonlara bağlı kısa süreli hışıltılı ataklar gelişebiliyor. Bu durum yaş ilerledikçe kaybolsa da, Prof. Dr. Çokuğraş gereksiz uzun süreli ilaç tedavisinden kaçınılarak çocuğun düzenli takip edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Çocuklarda Astımın 9 Belirtisi: Bu Sinyalleri Atlamayın

Astım belirtileri her çocukta aynı şekilde görülmeyebilir. Bazı çocuklarda yalnızca öksürük ön plandadır; bazı çocuklarda ise nefes darlığı ve hırıltı belirgindir. Ailelerin en sık gözden kaçırdığı bulgular şöyle sıralanıyor:

1. Gece artan öksürük

2. Hırıltılı solunum

3. Nefes verirken duyulan ıslık sesi

4. Tekrarlayan kuru veya balgamlı öksürük

5. Koşma, gülme, ağlama sonrası başlayan öksürük nöbetleri

6. Atak dönemlerinde göğüs duvarında çekilmeler ve solunum eforunda artış

7. Ağır nöbetlerde halsizlik, huzursuzluk, nadiren bilinç değişikliği

8. Çocuğun geçmişinde egzama veya besin alerjisi bulunması

9. Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü

Prof. Dr. Çokuğraş’a göre çocukluk çağı astımının %70’inden fazlası alerjik kökenli. Bu nedenle ailede alerji öyküsü olan çocuklarda astım gelişme riski artıyor. Özellikle alerjik nezle tedavi edilmezse astım kontrolünün zorlaşabileceğini vurguluyor.

Astım Tedavisi Nasıldır? Uzun Süreli ve Kademeli Bir Plan Gerektirir

Astım, yıllarca devam eden kronik bir hastalık olduğu için yalnızca atak dönemlerinde değil, atak dışında da düzenli tedavi gerektiriyor. Dünya genelinde kabul gören “basamak tedavisi” yaklaşımına göre, çocuğun şikayet düzeyine ve atak sıklığına göre tedavi düzeni belirleniyor.

Solunum yoluyla uygulanan kortizonlu ilaçlar astımın uzun süreli tedavisinde temel yöntemlerden biri haline geldi. Prof. Dr. Çokuğraş, bu ilaçların ağızdan kullanılan kortizonlara göre çok daha düşük dozda olduğunu, bu nedenle yan etki riskinin oldukça düşük olduğunu belirtiyor.

Başarılı bir tedavinin en önemli şartlarından biri de ilaçların doğru teknikle kullanılması. Ailelerin inhaler veya nebülizer kullanımı konusunda mutlaka hekimin yönlendirmesiyle eğitim alması gerekiyor.

Doğru Yönetilen Astım, Çocukların Yaşam Kalitesini Belirgin Şekilde Artırıyor

Astım doğru yönetildiğinde çocuklar yaşıtlarıyla aynı düzeyde hareket edebilir, spor yapabilir, normal bir yaşam sürebilir. Çokuğraş’ın ifadesiyle tedavide amaç:

• Atak sayısını azaltmak

• Atakların şiddetini hafifletmek

• Çocuğun büyüme ve gelişmesini korumak

• Solunum fonksiyonlarını en iyi düzeye getirmek

• Uzun vadede ilaç yan etkilerinden kaçınmak

Ailelerin sigara içmesinin çocuklarda astım kontrolünü güçleştirdiğinin özellikle altı çiziliyor. Ev içi sigara maruziyeti astım semptomlarını belirgin şekilde artıran kritik bir risk faktörü.

Ev Tozu Akarı Alerjisi Olan Çocuklar İçin Koruyucu Önlemler

Astım atakları çoğu zaman alerjenlerle tetiklenir. Ev tozu akarına alerjisi olan çocuklar için Prof. Dr. Çokuğraş’ın önerileri şöyle:

• Yatak odasında halı bulundurmayın.

• Tüylü oyuncak ve yünlü eşyaları azaltın.

• Toz tutan objeleri kapalı dolaplarda saklayın.

• Nevresim ve çarşafları haftada iki kez 60°C üzerinde yıkayın.

• Yün ve kuştüyü yatak-yorgan-yastık kullanmayın.

• Gerekirse HEPA filtreli hava temizleyici kullanın.

• Düzenli doktor kontrolünü aksatmayın.

• Uygun görülürse alerji aşı tedavisi değerlendirilebilir.