Antibiyotik direnci, tüm dünyada hızla büyüyen bir sağlık tehdidi olarak karşımıza çıkarken uzmanlar, özellikle çocuklarda gereksiz antibiyotik kullanımının çok ciddi sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, antibiyotiklerin kontrolsüz kullanımının yalnızca bireysel değil, küresel bir risk haline geldiğini belirtiyor ve bugün tedavi edilebilir hastalıkların bile direnç nedeniyle ölümcül hale geldiğini vurguluyor.
Antibiyotik Direnci Neden Tehlikeli?
Antibiyotiklerin gereksiz ve yanlış kullanımının her geçen yıl daha fazla soruna yol açtığını belirten Dr. Mamçu, özellikle ESCMID Global 2025’te sunulan çarpıcı verilerin dikkat çekici olduğunu anlatıyor. Çalışmada, dünya çapında kullanım oranları izlenen ve “dikkat antibiyotikleri” olarak sınıflandırılan güçlü antibiyotiklerin kullanımının bazı bölgelerde dramatik şekilde arttığı görülüyor. Dr. Mamçu, Güneydoğu Asya’da yüzde 160, Afrika’da ise yüzde 126’lık bir artış olduğuna dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yapıyor:
“Bu artışla birlikte hastanede tedavi edilebilen zatürre, sepsis ve ishalli hastalıklar, direnç nedeniyle çocuklar için her geçen yıl daha ölümcül tablolar oluşturuyor.”
Araştırmalar, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki çocuk ölümlerinin büyük bölümünün artık dirençli bakteriler nedeniyle ortaya çıktığını gösteriyor.
Her Belirti Antibiyotik Gerektirmiyor
Antibiyotikler yalnızca bakteriyel enfeksiyonlar için etkili. Virüslerin neden olduğu soğuk algınlığı, grip, boğaz ağrısı, bronşit veya birçok akut enfeksiyon, antibiyotik kullanımından hiçbir fayda görmüyor.
Dr. Mamçu, doğru antibiyotik kullanımını tanımlarken şu noktayı özellikle vurguluyor:
“Bir antibiyotik ancak mikrobiyolojik olarak doğrulanmış bir bakteriyel enfeksiyon varsa anlam taşır. Enfeksiyonun gerçekten var olup olmadığı, hekim tarafından değerlendirilmeden antibiyotik başlanması ciddi sorunlara yol açar.”
Yanlış kullanım sonucunda:
-
Doz yetersiz olabilir
-
Fazla doz verilebilir
-
Yanlış antibiyotik seçilebilir
-
Direnç gelişimi hızlanabilir
Bu durumlar hem tedaviyi bozar hem de gelecekte etkili olabilecek antibiyotik seçeneklerini azaltır.
Antibiyotik Direnci Sadece İnsanları Değil, Tüm Ekosistemi Etkiliyor
Dünya Sağlık Örgütü’nün 2024 raporuna göre, 2050 yılına kadar her yıl 10 milyon kişinin antibiyotik direnci nedeniyle hayatını kaybedebileceği tahmin ediliyor. Dr. Mamçu, bu tehdidin yalnızca insan sağlığıyla sınırlı olmadığını belirterek antibiyotiklerin hayvan yetiştiriciliği ve tarımda yoğun kullanımının da direnci hızlandırdığını söylüyor.
“Gıda, su ve çevre yoluyla dirençli bakteriler çok daha kolay yayılıyor. Bu nedenle antibiyotik direncini yalnızca tıbbi bir sorun olarak değil, insan-hayvan-çevre sağlığını birlikte ele alan ‘tek sağlık’ yaklaşımıyla değerlendirmek gerekiyor.”
Dirençli Bakteriler Hastanelerde Büyük Tehdit Oluşturuyor
Ülkemizde yazılan her 100 reçetenin 14’ünde antibiyotik bulunduğunu belirten Dr. Mamçu, bu oranların hâlâ oldukça yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle yoğun bakım ünitelerinde ve bağışıklığı zayıf hastalarda dirençli bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların çok ciddi sonuçlara yol açtığı biliniyor.
Dirençli enfeksiyonlar:
-
Hastanede yatış süresini uzatıyor
-
Tedavi maliyetini artırıyor
-
Komplikasyon oluşumunu kolaylaştırıyor
-
Ölüm riskini ciddi şekilde yükseltiyor
Türkiye’de antibiyotiklerin sadece reçete ile satılıyor olması önemli bir ilerleme olsa da, uzmanlara göre direnç oranları hedeflenen seviyelere henüz ulaşmış değil.
Antibiyotik Kullanımında En Sık Yapılan Hatalar
Antibiyotik direncini hızlandıran yanlış uygulamalar şöyle sıralanıyor:
-
Reçetesiz veya tavsiye üzerine antibiyotik almak
-
Hekimin önerdiği tedavi süresini tamamlamamak
-
Dozları atlamak veya fazladan almak
-
Başkasının ilacını kullanmak
-
Eski reçetelerden kalan antibiyotikleri tekrar kullanmak
Dr. Mamçu, özellikle “Belirtiler geçti diye ilacı kesmek, direnç gelişiminin en tehlikeli nedenlerinden biridir” diyerek uyarıyor.
Doğru Antibiyotik Kullanımı İçin Uzman Önerileri
Dr. Dilek Leyla Mamçu’nun önerileri şöyle:
-
Antibiyotik yalnızca doktor reçetesiyle kullanılmalı
-
Tedavi süresi asla uzatılmamalı ya da kısaltılmamalı
-
Dozlar düzenli aralıklarla alınmalı
-
Yan etki görüldüğünde hekimle iletişime geçilmeli
-
Evde antibiyotik stoklamaktan kaçınılmalı
Dr. Mamçu, antibiyotik kararının yalnızca hekim tarafından verilmesi gerektiğini vurgularken şu sözlere özellikle dikkat çekiyor:
“Her boğaz ağrısı, geniz akıntısı, ateş veya baş ağrısı antibiyotik gerektirmez. Antibiyotik gerekip gerekmediğine karar verme yetkisi tamamen doktora aittir.”
