Sarılık, Sırt Ağrısı, Kilo Kaybı… Pankreas Kanserinin 6 Önemli İşareti

Pankreas kanseri, erken dönemde belirgin şikâyetlere neden olmadan ilerleyebildiği için tanısı gecikebilen hastalıklar arasında yer alıyor. Sarılık, açıklanamayan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı gibi belirtilerin yanı sıra sindirim sorunları, halsizlik ve kan şekeri değişiklikleri de değerlendirilmesi gereken bulgular arasında bulunuyor. Memorial Şişli Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Prof. Dr. Emin Köse, pankreas tümörlerinin türleri, belirtileri, risk faktörleri ve güncel tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.

Pankreas hem sindirimde hem de kan şekeri kontrolünde görev alıyor

Midenin arkasında, karın boşluğunun üst bölümünde bulunan pankreas, hem sindirim sisteminin çalışmasında hem de kan şekeri dengesinin sağlanmasında önemli rol oynuyor. Organın ürettiği sindirim enzimleri yağ, protein ve karbonhidratların parçalanmasına yardımcı olurken insülin ve glukagon gibi hormonlar kan şekeri düzeyinin düzenlenmesinde görev alıyor.

Pankreasta gelişen tümörler, kaynaklandıkları hücrelerin özelliklerine göre farklı gruplara ayrılıyor. Pankreasın sindirim enzimlerini üreten hücrelerinden veya kanallarından kaynaklanan ekzokrin tümörler, pankreas kanserlerinin büyük bölümünü oluşturuyor.

Pankreasın karın boşluğunun derininde yer alması ve tümörlerin başlangıçta belirgin şikâyetlere yol açmayabilmesi, hastalığın erken dönemde fark edilmesini güçleştirebiliyor.

Pankreas kanserinin 6 belirtisi neler?

Pankreas kanserinde görülen belirtiler, tümörün organın baş, gövde veya kuyruk bölümünde yerleşmesine, büyüklüğüne ve çevre dokularla ilişkisine göre değişebiliyor. Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şöyle sıralanıyor:

1. Sarılık: Ciltte ve göz aklarında sararma, idrar renginde koyulaşma, dışkı renginde açılma ve kaşıntı görülebiliyor. Özellikle pankreasın baş bölümündeki tümörler safra kanalına baskı yaparak sarılığa neden olabiliyor.

2. Karın ve sırt ağrısı: Üst karın bölgesinde başlayan, sırta yayılabilen, devam eden veya giderek artan ağrılar ortaya çıkabiliyor.

3. İstem dışı kilo kaybı: Beslenme düzeninde belirgin bir değişiklik olmaksızın kilo kaybı ve iştahsızlık gelişebiliyor.

4. Sindirim sorunları: Şişkinlik, bulantı, hazımsızlık ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik görülebiliyor.

5. Halsizlik ve yorgunluk: Hastalığa eşlik eden metabolik değişiklikler ve beslenme sorunları, kişinin günlük yaşamını etkileyebiliyor.

6. Kan şekeri değişiklikleri: Daha önce diyabet tanısı bulunmayan kişilerde yeni başlayan diyabet veya mevcut diyabette kan şekeri kontrolünün bozulması, özellikle başka belirtilerle birlikte ortaya çıktığında değerlendirilmesi gereken bir durum olarak öne çıkıyor.

Bu belirtiler tek başına pankreas kanseri tanısı koydurmuyor ve farklı sağlık sorunlarıyla da ilişkili olabiliyor. Ancak açıklanamayan veya kalıcı hale gelen şikâyetlerin sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmesi önem taşıyor.

Sigara kullanımı ve ileri yaş pankreas kanseri riskini artırabiliyor

Pankreas kanseri gelişiminde genetik faktörler, ileri yaş ve yaşam tarzıyla ilişkili etkenler rol oynayabiliyor. Sigara kullanımı önemli risk faktörleri arasında yer alırken kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalık riskiyle ilişkilendiriliyor.

Risk faktörlerinin bulunması, kişinin mutlaka pankreas kanseri geliştireceği anlamına gelmediği gibi bilinen risk faktörlerinin bulunmaması da hastalığın gelişmeyeceğini göstermiyor. Bu nedenle özellikle açıklanamayan belirtilerin yalnızca risk faktörlerine bakılarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Pankreas kanserinin tanısı nasıl konuluyor?

Pankreas tümörlerinde tanı ve tedavi planlaması, hastanın şikâyetleri ve tıbbi öyküsü doğrultusunda başlıyor. Fizik muayene ve kan testlerinin ardından klinik gerekliliklere göre bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve endoskopik ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılabiliyor.

Kan testleri, karaciğer ve safra yollarının durumunun değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Bazı hastalarda CA 19-9 gibi tümör belirteçleri de incelenebiliyor. Ancak bu belirteçler tek başına pankreas kanseri tanısı koymak için yeterli olmuyor.

Gerekli görülen durumlarda endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi yapılarak doku örneği alınabiliyor. Tanı sürecinde yalnızca tümörün varlığının belirlenmesi değil; türünün, büyüklüğünün, çevre damarlarla ilişkisinin ve uzak organlara yayılımının da değerlendirilmesi gerekiyor.

Bu bulgular, hastalığın evresinin belirlenmesine ve kişiye uygun tedavi planının oluşturulmasına yardımcı oluyor.

Tümörün yerleşimine göre farklı cerrahi yöntemler uygulanıyor

Pankreas kanserinde ameliyatın türü, tümörün organın hangi bölümünde bulunduğuna ve çevre dokularla ilişkisine göre belirleniyor.

Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı uygulanabiliyor. Bu işlem sırasında pankreasın başıyla birlikte safra yolunun bir bölümü, onikiparmak bağırsağı ve gerekli görülen diğer komşu dokular çıkarılabiliyor.

Pankreasın gövde veya kuyruk bölümünde yerleşen tümörlerde ise distal pankreatektomi adı verilen, organın ilgili bölümünün çıkarılmasını içeren cerrahi yöntem tercih edilebiliyor. Hastalığın özelliklerine bağlı olarak dalağın alınması da gerekebiliyor.

Bazı özel durumlarda pankreasın tamamının çıkarılması, yani total pankreatektomi gündeme gelebiliyor. Bu ameliyat sonrasında insülin üretimi ve sindirim enzimi işlevleri için ömür boyu tıbbi destek gerekiyor. Bu nedenle cerrahi planlamada tümörün çıkarılabilirliği kadar ameliyat sonrasındaki yaşamın ve ihtiyaç duyulacak tedavilerin de değerlendirilmesi önem taşıyor.

Pankreas cerrahisi, önemli damarlarla yakın komşuluk ve sindirim sisteminin yeniden yapılandırılması gerekliliği nedeniyle ileri uzmanlık ve deneyim gerektiren ameliyatlar arasında bulunuyor.

Bazı hastalarda tümörün çevre damarlarla ilişkisi nedeniyle doğrudan ameliyat mümkün olmayabiliyor. Bu hastaların bir bölümünde onkolojik ilaç tedavilerinin ardından yeniden değerlendirme yapılarak cerrahi seçeneği tekrar ele alınabiliyor. Ancak bu yaklaşım her hasta için uygun olmuyor; karar hastalığın yaygınlığına ve tedaviye verilen yanıta göre belirleniyor.

Robotik cerrahi uygun hastalarda bir seçenek olabiliyor

Pankreas cerrahisinde geleneksel açık cerrahinin yanı sıra uygun hastalarda laparoskopik veya robotik cerrahi yöntemler de kullanılabiliyor. Robotik cerrahi, seçilmiş hastalarda daha küçük kesilerle ameliyat yapılmasına olanak sağlayabiliyor. Bu durum bazı hastalarda ameliyat sonrası ağrının azalmasına, iyileşme sürecinin kolaylaşmasına ve daha erken taburculuğa katkıda bulunabiliyor.

Bununla birlikte robotik cerrahi her pankreas tümöründe uygulanamıyor. Yöntemin seçilmesinde hastanın genel durumu, tümörün özellikleri, ameliyatın kapsamı, tümörün güvenli biçimde tamamen çıkarılabilmesi ve cerrahi ekibin deneyimi belirleyici oluyor.

Pankreas tümörlerinde cerrahi tedavinin temel hedefi, uygun hastalarda tümörün güvenli biçimde tamamen çıkarılması ve hastalığın kontrol altına alınmasına katkı sağlanması. Bu nedenle ameliyat yöntemi belirlenirken yalnızca teknolojik olanaklar değil, tedavinin olası yararları ve riskleri de birlikte değerlendiriliyor.

Robotik pankreas ameliyatları Türkiye’de de uygulanıyor. Ancak yöntemin her hasta için uygun olmadığı ve sonuçların hastalığın özellikleriyle cerrahi ekibin deneyimine göre değişebileceği göz önünde bulunduruluyor.

Pankreas kanserinde tedavi planı hastaya özel hazırlanıyor

Pankreas kanserinde tedavi yaklaşımı; tümörün türüne, evresine, yerleşimine, çevre damarlarla ilişkisine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirleniyor. Cerrahi, uygun hastalarda temel tedavi seçenekleri arasında yer alırken bazı durumlarda ilaç tedavileri ve diğer onkolojik yöntemler de tedavi planına dahil edilebiliyor.

Erken tanı, hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesi ve uygun tedavi seçeneklerinin zamanında ele alınması açısından önem taşıyor. Özellikle sarılık, açıklanamayan kilo kaybı, devam eden karın veya sırt ağrısı ve yeni başlayan kan şekeri değişiklikleri gibi belirtilerin göz ardı edilmemesi gerekiyor.

Bu şikâyetler farklı nedenlerle de ortaya çıkabileceğinden kesin tanı, hekim değerlendirmesi ve gerekli incelemeler sonucunda konuluyor.