Belirti Yok, Tanı Yok, Çözüm Belirsiz… Çiftler neden en çok burada yıpranıyor?

İnfertilite tedavisi, ilk kez Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) hazırladığı kapsamlı bir rehberle küresel ölçekte standartlara kavuştu. “İnfertilitenin Önlenmesi, Tanısı ve Tedavisi Rehberi” adıyla yayımlanan çalışma, infertiliteyi yalnızca bireysel bir sorun olarak değil, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen önemli bir halk sağlığı meselesi olarak ele alıyor.

Rehberin hazırlık sürecine Türkiye’den davet edilen isimler arasında, Acıbadem Maslak Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Tansu Küçük de yer aldı. Küresel ölçekte 30 uzmanın katkısıyla oluşturulan rehberin yaklaşık beş yıllık yoğun bir bilimsel çalışma sürecinin ürünü olduğunu belirten Prof. Dr. Küçük, bu çalışmanın infertilite alanında bir dönüm noktası niteliği taşıdığını ifade ediyor.

İnfertilite: Görünmez ama yaygın bir sağlık sorunu

İstenmesine rağmen çocuk sahibi olamama durumu olarak tanımlanan infertilite, günümüzde üreme çağındaki her altı kişiden birini etkiliyor. Buna karşın birçok ülkede infertilite hâlâ sistematik bir sağlık politikası başlığı olarak ele alınmıyor. Dünya Sağlık Örgütü, bu durumun hem bireysel hem de toplumsal sonuçları olduğuna dikkat çekerek, infertilitenin “ihmal edilen” bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarılması gerektiğini vurguluyor.

Hazırlanan rehber, bu yaklaşımın somut bir yansıması olarak; tanıdan tedaviye, psikososyal destekten sağlık politikalarına kadar geniş bir yol haritası sunuyor.

Tanı ve tedavide küresel standartlar yeniden çizildi

Rehberin en dikkat çekici yönlerinden biri, tanı ve tedavi süreçlerinde bilimsel kanıta dayalı bir çerçeve sunması. Prof. Dr. Tansu Küçük, rehber kapsamında özellikle gereksiz testlerin azaltılması, çiftlerin psikolojik yüklerinin göz ardı edilmemesi ve bilimsel temeli olmayan uygulamalardan kaçınılması gerektiğine vurgu yapıldığını aktarıyor.

Dünya genelinde eş zamanlı düzenlenen geniş katılımlı bir webinarla duyurulan rehber, sağlık otoritelerine; erişilebilir, maliyet-etkin ve hasta odaklı infertilite politikaları geliştirilmesi yönünde çağrılar içeriyor. Bu yaklaşım, hem sağlık sistemlerinin yükünü azaltmayı hem de çiftlerin daha adil bir hizmete ulaşmasını hedefliyor.

Açıklanamayan infertilite: En büyük mağduriyet alanı

Rehberin en hassas başlıklarından biri, infertilite tedavisinin “gri alanı” olarak tanımlanan açıklanamayan infertilite. Prof. Dr. Tansu Küçük, bu gruptaki çiftlerin çoğu zaman belirsizlik nedeniyle yanlış yönlendirildiğini ifade ediyor.

Bilimsel karşılığı olmayan “mucize tedavi” söylemlerinin, çiftlere hem zaman hem de ekonomik kayıp yaşattığını belirten Küçük’e göre açıklanamayan infertilitede ilk basamak çoğu zaman bekle–gör yaklaşımı olmalı. Bu sürecin doğru yönetilmediğinde, gereksiz testler ve deneysel müdahalelerle çiftlerin daha da yıprandığını vurguluyor.

Rehber, bu noktada yaşam tarzı düzenlemelerinin önemini de açıkça ortaya koyuyor. Sigaranın bırakılması, kilo yönetimi, düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme; tedavinin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınıyor.

İnfertilite bir ayrıcalık değil, temel sağlık hakkı

Dünya Sağlık Örgütü’nün rehberi, infertilite hizmetlerinin bir “lüks” ya da “ayrıcalık” değil, temel bir sağlık hakkı olarak görülmesi gerektiğinin altını çiziyor. Tanının mümkün olan en basit ve erişilebilir yöntemlerle konulması, tedavi seçeneklerinin şeffaf biçimde anlatılması ve çiftlerin yaşa bağlı doğurganlık azalması gibi konularda açıkça bilgilendirilmesi rehberin temel ilkeleri arasında yer alıyor.

Prof. Dr. Tansu Küçük, günümüzde infertilite tedavilerinin ciddi ekonomik yükler oluşturduğunu belirterek, WHO rehberinin ülkeler için önemli bir politika fırsatı sunduğunu ifade ediyor. Rehber, infertilite hizmetlerinin ulusal üreme sağlığı programlarına entegre edilmesini öneriyor.

“İnfertilite hâlâ hastalık olarak kabul edilmiyor”

Prof. Dr. Küçük’e göre infertilitenin birçok ülkede, hatta Türkiye’de bile resmi olarak bir “hastalık” olarak tanımlanmaması, tedaviye erişimin önündeki en büyük engellerden biri. Özel sağlık sigortalarının büyük bölümünde infertilite tedavilerinin yer almaması ve kamu geri ödeme sistemlerindeki sınırlamalar, özellikle maddi imkânı olmayan çiftleri sistem dışına itiyor.

Bu durum yalnızca tıbbi değil, aynı zamanda ciddi psikolojik ve sosyal sonuçlar da doğuruyor. Yapılan çalışmalara göre infertilite yaşayan kadınların önemli bir bölümünde kaygı, depresyon ve ilişki sorunları görülüyor. Rehber, bu nedenle psikososyal desteğin tedavinin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini vurguluyor.

Kadın-erkek eşitliği vurgusu dikkat çekiyor

WHO rehberinde özellikle altı çizilen bir diğer konu ise infertilitenin yalnızca kadınlara yüklenmemesi gerektiği. İnfertilitenin hem kadın hem de erkek kaynaklı olabileceği bilimsel olarak açıkça belirtilirken, erkek faktörünün çoğu zaman göz ardı edilmesinin yanlışlığına dikkat çekiliyor.

Bu yaklaşım, hem tanı sürecinin daha sağlıklı ilerlemesini hem de toplumsal önyargıların azaltılmasını hedefliyor.

Küresel bir referans metni

“İnfertilitenin Önlenmesi, Tanısı ve Tedavisi Rehberi”, yalnızca hekimler için değil; sağlık politikası yapıcıları, sivil toplum kuruluşları ve hasta toplulukları için de yol gösterici bir kaynak olarak konumlanıyor. Prof. Dr. Tansu Küçük’e göre bu rehber, infertilite alanında bilimsel bilginin ortak bir dilde buluşmasını sağlayarak, dünya genelinde daha adil ve nitelikli bir sağlık hizmeti sunulmasının önünü açıyor.