“Bir Bölüm Daha” Demeden Önce Dikkat! Tuzağa Düşmeyin
Yapılan son araştırmalar, dijital platformlarda geçirilen sürenin artmasıyla yalnızlık arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor.
Çin’deki Huangshan Üniversitesi’nden araştırmacılar Xiaofan Yue ve Xin Cui, yoğun TV izleyicisi olan 551 yetişkinin anket yanıtlarını analiz etti. Tüm katılımcılar günde en az 3,5 saat ve haftada dörtten fazla dizi bölümü izlediklerini bildirdi. Katılımcıların yüzde 60’ından fazlası (334 kişi) peş peşe izleme bağımlılığı ölçütlerini karşıladı. Peki neden “bir bölüm daha izleme” dürtümüzü durduramıyoruz? Konuyu Uzman Klinik Psikolog Emel Efe Topak’a sorduk. Topak, beynin ödül sistemi ve dopamin döngüsünün bu alışkanlıktaki rolüne dikkat çekti.
“Beyin Yarım Kalan Hikayeyi Kapatmak İster”
Seri dizi izlemenin beyindeki dopamin ödül sistemini, özellikle de karar verme mekanizması olan prefrontal korteksi etkilediğini belirten Topak, süreci şöyle özetledi: “Beynimiz boşluk kabul etmez. Hikaye tamamlanmadığında zihinde ‘bitmemiş iş’ etkisi yaratır. Beyin o boşluğu kapatmak için bir bölüm daha izlemek ister. Bu mekanizma aslında kumar bağımlılığıyla benzer çalışır; çünkü ödül belirsiz ve değişkendir.”
Yalnızlık Çağımızın Hastalığı: “Konfor Alanınız Sizi Kilitliyor”
İzleme alışkanlığının yalnızlıkla güçlü bir bağı olduğunu vurgulayan Topak, yalnızlığın kişiyi sahte bir konfor alanına hapsettiğini söyledi. Topak, “Yalnızlık bir duyguysa geçmesini beklemeyin, harekete geçin. Konfor alanınız size yalan söyler; ‘güvendesin’ der ama aslında sizi kilitler. Oysa insan biyopsikososyal bir canlıdır, sosyalleşmeden tam olamaz” ifadelerini kullandı.
Kısa süreli stresin psikolojik dayanıklılığı inşa ettiğini vurgulayan Topak; insan motivasyon hissettiği için de harekete geçemez. Yani motivasyon için biz bir şey bizi motive etmesini beklemeyeceğiz. Örneğin yürüyüş yapmak için, kitap okumak için ya da bir yerlerde arkadaşlarımızla vakit geçirmek için, parkta oturmak için işte ya da birtakım bizim donanımlarımızı hayata geçirebilmek için böyle oturup da motivasyonumuzun gelmesini beklemeyeceğiz. Önce harekete geçeceğiz. Yani önce davranış, sonra duygu. Yalnızlık bir duyguysa bu duygunun geçmesini beklemeyeceğiz. Önce davranacağız, sonra bu duygunun yavaş yavaş zaten aşağı doğru çekildiğini, küçüldüğünü fark edeceğiz.” diye konuştu.
Kimler risk altında?
Psikolog Topak’a göre;
- Yüksek stres altında olanlar,
- Yalnızlık hissi yoğun kişiler,
- Depresif belirtiler gösterenler,
- Erteleme eğilimi yüksek olanlar daha fazla risk altında. Peki çözüm ne?
Otomatik Oynatmayı Kapatın
Bu döngüden çıkmak için iradenin tek başına yeterli olmayabileceğini belirten Uzman Psikolog, şu pratik önerilerde bulundu:
- Bölüm Sınırı Koyun: İzlemeye başlamadan önce kaç bölüm izleyeceğinizi planlayın.
- Otomatik Oynatmayı Kapatın: Kararı platformun algoritmasına değil, kendi iradenize bırakın.
- Ödül Olarak Kullanın: Diziyi bir kaçış değil, günün yorgunluğu sonrası planlı bir dinlenme ödülü haline getirin.
- Sorgulayın: İzledikten sonra “Bu bölüm bana ne hissettirdi?” diye sorarak bilinçli farkındalık yaratın.
Uzman Klinik Psikolog Emel Efe Topak; kişi kontrol kaybı yaşıyorsa, planlanandan fazla izliyorsa, izlemediğinde huzursuzluk hissediyorsa, uyku, beslenme ve günlük rutinini bozuyor ise ya da depresif belirtiler de ekleniyorsa beklenmeden profesyonel bir destek alınması gerektiğinin de altını çizdi.
