Çocukluk döneminde görme sistemi gelişmeye devam ederken gözlerden birinin sürekli farklı yöne kayması, beynin o gözden gelen görüntüyü baskılamasına ve zamanla göz tembelliğine neden olabilir. Çocuklarda göz kaymasının yalnızca dış görünümle ilgili bir durum olmadığını belirten Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Emre Yılmaz, şaşılığın göz tembelliğine yol açabileceğine dikkat çekerek, gözlerde sürekli ya da tekrarlayan kaymaların değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Çocuğunuzun gözünde kayma varsa dikkat! Şaşılık göz tembelliğine yol açabilir
Şaşılık, çoğu zaman gözlerden birinin farklı yöne kaymasıyla fark edilse de çocuklarda yalnızca estetik bir sorun olarak görülmemesi gerekiyor. Gözlerin birlikte ve uyumlu çalışamaması, özellikle görme sisteminin gelişmeye devam ettiği çocukluk döneminde görme gelişimini etkileyebiliyor. Şaşılığa eşlik edebilen göz tembelliğinin erken fark edilmesi ise görme kaybının önlenmesi açısından önem taşıyor.
Batıgöz Sağlık Grubu Çankaya Şubesi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Emre Yılmaz, çocuklarda göz kaymasının mümkün olduğunca erken değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Çocukluk döneminde görme sisteminin gelişmeye devam ettiğini vurgulayan Yılmaz, gözlerden birinin sürekli farklı yöne kaymasının beynin o gözden gelen görüntüyü baskılamasına neden olabileceğini söyledi.
Şaşılığın yalnızca dış görünümle ilgili bir problem olmadığını ifade eden Op. Dr. Yılmaz, “Çocukluk döneminde görme sistemi gelişmeye devam eder. Gözlerden birinin sürekli farklı yöne kayması durumunda beyin, o gözden gelen görüntüyü baskılayabilir. Bu süreç zaman içerisinde göz tembelliğine neden olabilir. Bu nedenle gözlerde fark edilen kaymanın yalnızca estetik bir durum olarak değerlendirilmemesi gerekir.” dedi.
Şaşılık nedir ve çocuklarda neden önemlidir?
Şaşılık, iki gözün aynı anda aynı noktaya yönelmesini sağlayan göz hizasının bozulması olarak tanımlanıyor. Bir göz hedefe bakarken diğer göz içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru kayabiliyor. Kayma sürekli olabileceği gibi yalnızca belirli zamanlarda da ortaya çıkabiliyor.
Çocukluk döneminde şaşılığın ayrıca önem taşımasının temel nedenlerinden biri, görme sisteminin henüz gelişimini tamamlamamış olması. Gözlerin farklı yönlere baktığı durumlarda beyne birbirinden farklı iki görüntü ulaşabiliyor. Çocukluk çağında beyin çift görmeyi önlemek amacıyla kayan gözden gelen görüntüyü baskılayabiliyor.
Bu durum uzun süre devam ettiğinde ise kayan gözde görme gelişimi yeterince gerçekleşmeyebiliyor. Sonuç olarak ambliyopi, yani halk arasında bilinen adıyla göz tembelliği ortaya çıkabiliyor.
Göz tembelliği çocuklarda fark edilmeyebilir
Göz tembelliğinin önemli özelliklerinden biri, her zaman dışarıdan kolayca fark edilememesi. Çocuk, iki gözünden birinin diğerine göre daha az gördüğünü fark etmeyebilir veya bunu ifade edemeyebilir. Özellikle iyi gören göz günlük yaşamda yeterli görmeyi sağlıyorsa çocuk belirgin bir problem yaşamadan hayatına devam edebilir.
Bu nedenle bazı çocuklarda göz tembelliği ancak ayrıntılı göz muayenesi sırasında ortaya çıkabiliyor.
Çocukların görme sorunlarını her zaman dile getiremeyebileceğini belirten Op. Dr. Emre Yılmaz, “Çocuk, bir gözünün diğerinden daha az gördüğünün farkında olmayabilir veya bunu anlatamayabilir. Özellikle diğer göz iyi görüyorsa günlük yaşamını belirgin bir sorun yaşamadan sürdürebilir. Bu nedenle göz tembelliği bazı çocuklarda ancak göz muayenesi sırasında ortaya çıkabilir.” ifadelerini kullandı.
Şaşılığa bağlı göz tembelliğinde erken değerlendirme bu nedenle ayrı bir önem taşıyor. Görsel sistemin çocukluk döneminde gelişmeye devam etmesi, erken dönemde fark edilen sorunlara zamanında müdahale edilmesini önemli hale getiriyor.
Göz kayması hangi belirtilerle anlaşılabilir?
Şaşılığın en belirgin bulgusu gözlerden birinin farklı yöne doğru kayması. Ancak kaymanın her zaman sürekli olması gerekmiyor. Bazı çocuklarda göz kayması yalnızca zaman zaman ortaya çıkabiliyor ve özellikle yorgunluk, hastalık veya dikkat gerektiren durumların azaldığı anlarda daha belirgin hale gelebiliyor.
Ailelerin dikkat edebileceği belirtiler yalnızca gözün yönündeki değişiklikle sınırlı değil. Çocuğun başını belirli bir yöne çevirerek veya eğerek bakması, bir gözünü kapatması ya da kısması da gözlerin birlikte çalışmasıyla ilgili bir sorunun işareti olabilir.
Bu belirtilerin tek başına şaşılık tanısı anlamına gelmediğini ancak tekrarlaması halinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Op. Dr. Emre Yılmaz, “Ailelerin özellikle sürekli ya da tekrarlayan göz kaymalarını gözlemlemesi önemlidir. Kaymanın zaman zaman ortaya çıkması, değerlendirilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez.” dedi.
Şaşılık muayenesinde yalnızca göz kaymasına bakılmıyor
Şaşılık değerlendirmesi, yalnızca gözlerin aynı hizada olup olmadığının kontrol edilmesinden ibaret değil. Ayrıntılı göz muayenesinde gözlerin hizalanması ve hareketleri, kaymanın yönü ve miktarı, her iki gözün görme düzeyi ve kırma kusurları birlikte değerlendiriliyor.
Çocuklarda göz tembelliğinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi de muayenenin önemli aşamalarından birini oluşturuyor. Bazı şaşılık türlerinin kırma kusurlarıyla ilişkili olabilmesi nedeniyle gözlük ihtiyacının değerlendirilmesi de sürecin bir parçası.
Kaymanın ne zaman başladığı, sürekli veya aralıklı olup olmadığı, kaymanın derecesi ve eşlik eden başka göz problemlerinin bulunup bulunmadığı da uygulanacak yaklaşımın belirlenmesinde dikkate alınıyor.
Her şaşılık için aynı tedavi uygulanmıyor
Şaşılık tedavisinde tek bir yöntem bulunmuyor. Tedavi planı; şaşılığın türüne ve derecesine, çocuğun yaşına, kaymanın sürekli ya da aralıklı olmasına, kırma kusurunun bulunup bulunmamasına, iki göz arasındaki görme farkına ve göz tembelliğinin eşlik edip etmemesine göre değişebiliyor.
Bazı çocuklarda uygun gözlük kullanımıyla takip yeterli olabilirken, bazı çocuklarda göz tembelliğine yönelik tedaviler veya cerrahi seçenekler gündeme gelebiliyor.
Özellikle hipermetropi gibi bazı kırma kusurlarında gözlerin odaklanma mekanizması içe doğru kaymayı artırabiliyor. Bu gibi durumlarda uygun gözlük kullanımı kaymanın azalmasına veya bazı hastalarda gözlerin daha iyi hizalanmasına katkı sağlayabiliyor. Ancak her şaşılığın gözlükle düzelmesi beklenmiyor.
Şaşılığa göz tembelliğinin eşlik ettiği çocuklarda ise görme gelişimi ayrıca değerlendiriliyor. Daha iyi gören gözün belirli sürelerle kapatılması gibi yöntemler, daha az gören gözün kullanılmasını desteklemek amacıyla uygulanabiliyor. Ancak göz tembelliği tedavisi ile şaşılık tedavisinin birbirinden farklı olduğu unutulmamalı.
Bazı hastalarda prizmatik camlardan da yararlanılabiliyor. Prizmalar gözlerin anatomik konumunu değiştirmeden görüntünün göze ulaşma şeklini değiştirerek özellikle çift görme şikâyetinin azaltılmasına yardımcı olabiliyor. Bununla birlikte her şaşılık hastası için prizma kullanımı uygun olmayabiliyor.
Gözlük veya diğer tedavi seçenekleriyle yeterli göz hizalanmasının sağlanamadığı bazı durumlarda ise göz kaslarına yönelik cerrahi yöntemler değerlendirilebiliyor. Cerrahi kararının verilmesinde şaşılığın yönü, derecesi ve ayrıntılı muayenede elde edilen ölçümler belirleyici oluyor.
Tedavinin her çocuk için aynı şekilde planlanamayacağını vurgulayan Op. Dr. Emre Yılmaz, “Şaşılığın tipi, başlangıç yaşı, kaymanın derecesi ve sürekliliği, kırma kusurları, her iki gözün görme düzeyi ve göz tembelliğinin bulunup bulunmaması tedavi planını etkiler. Bazı çocuklarda önceliğimiz göz tembelliğinin tedavisi olurken bazı hastalarda gözlükle kaymanın değişimini takip edebilir veya cerrahi seçeneğini değerlendirebiliriz. Bu nedenle şaşılık tedavisinin ayrıntılı göz muayenesi ve düzenli takip doğrultusunda hastaya özgü planlanması gerekir.” dedi.
“Büyüyünce geçer” düşüncesi göz muayenesini geciktirmemeli
Çocuklarda görülen göz kaymalarının zamanla kendiliğinden düzeleceğini düşünmek, gerekli göz muayenesinin ertelenmesine neden olabiliyor. Özellikle sürekli veya tekrarlayan kaymaların altında yatan nedenin belirlenmesi ve çocuğun görme gelişiminin değerlendirilmesi önem taşıyor.
Şaşılığın yalnızca görünüm açısından değerlendirilmemesi gerektiğini bir kez daha vurgulayan Op. Dr. Emre Yılmaz, ailelere şu uyarıda bulundu:
“Şaşılık yalnızca gözlerin görünümüyle ilgili bir durum değildir. Çocukluk döneminde gözlerin birlikte çalışması ve her iki gözde görmenin sağlıklı biçimde gelişmesi açısından değerlendirilmesi gerekir. Aileler çocuklarının gözlerinde sürekli ya da zaman zaman ortaya çıkan bir kayma fark ettiğinde göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi uygun olacaktır.” dedi.
Çocuğun gözlerinde fark edilen kaymanın sürekli olmaması da muayene gerekliliğini ortadan kaldırmıyor. Özellikle tekrarlayan göz kaymaları, bir gözü kapatarak bakma veya başı belirli bir pozisyonda tutarak görme gibi davranışlar gözlendiğinde, görme gelişiminin sağlıklı şekilde devam edip etmediğinin değerlendirilmesi önem taşıyor.
