Her Unutkanlık Alzheimer Değil!

Unutkanlık neden olur, Alzheimer belirtileri nelerdir, psikiyatrik unutkanlık nasıl anlaşılır ve nörolojik unutkanlık hangi işaretlerle ortaya çıkar? Son yıllarda hem gençlerde hem de ileri yaş grubunda unutkanlık şikayetlerinin artmasıyla birlikte bu sorular internette en çok araştırılan sağlık başlıkları arasında yer alıyor. Ancak uzmanlara göre her unutkanlık aynı anlama gelmiyor ve her hafıza problemi Alzheimer hastalığına işaret etmiyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Burcu Polat, unutkanlığın bazen nörodejeneratif hastalıklardan, bazen ise depresyon, kaygı bozuklukları ve yoğun stres gibi psikiyatrik nedenlerden kaynaklanabileceğini belirtiyor. Burcu Polat’a göre doğru tanıya ulaşabilmek için unutkanlığın başlangıç şekli, seyri ve kişinin bu durum karşısındaki tutumu büyük önem taşıyor.

Unutkanlık Her Zaman Alzheimer Anlamına Gelmiyor

Günlük yaşamda anahtarları unutmak, isimleri karıştırmak veya randevuları hatırlayamamak birçok kişide ciddi kaygılara neden olabiliyor. Özellikle ileri yaşlarda ortaya çıkan hafıza sorunları çoğu zaman doğrudan Alzheimer ile ilişkilendiriliyor.

Oysa Doç. Dr. Burcu Polat, unutkanlığın çok farklı mekanizmalar sonucu gelişebildiğini ve her vakada aynı nedenin aranmasının doğru olmadığını vurguluyor.

Beyindeki nörodejeneratif süreçler sonucunda ortaya çıkan unutkanlıklarla, depresyon veya anksiyeteye bağlı bilişsel yakınmalar arasında önemli farklar bulunduğunu belirten Polat, doğru değerlendirme yapılmadığında gereksiz korkuların oluşabileceğini ifade ediyor.

Nörolojik Unutkanlık Nasıl Başlıyor?

Nörolojik kökenli unutkanlıklar genellikle yavaş ilerleyen ve sinsi şekilde başlayan bir tablo sergiliyor.

Doç. Dr. Burcu Polat, özellikle Alzheimer ve benzeri hastalıklarda ilk olarak yakın belleğin etkilendiğini belirtiyor. Kişi yeni öğrendiği bilgileri hatırlamakta zorlanırken, geçmişe ait anılar daha uzun süre korunabiliyor.

Burcu Polat’a göre hastaların önemli bir kısmı başlangıçta unutkanlığını fark etmiyor veya önemsemiyor. Çoğu zaman ilk değişiklikleri aile bireyleri ve yakın çevre gözlemliyor.

İlerleyen dönemlerde ise yalnızca hafıza değil;

• Dil becerileri,
• Yön bulma yeteneği,
• Planlama ve karar verme süreçleri,
• Günlük işleri organize etme becerileri

gibi farklı bilişsel alanlar da etkilenebiliyor.

Bazı hastalarda yürüme bozuklukları, denge sorunları veya kas gücünde azalma gibi nörolojik belirtiler de tabloya eşlik edebiliyor.

Psikiyatrik Unutkanlıkta Şikâyetler Daha Ani Başlayabiliyor

Psikiyatrik kökenli unutkanlıklar ise çoğunlukla farklı bir seyir izliyor.

Depresyon, yoğun kaygı bozuklukları, tükenmişlik sendromu veya kronik stres dönemlerinde dikkat ve konsantrasyon sorunları ön plana çıkabiliyor. Bu durum hafızanın yeterince çalışmıyormuş gibi algılanmasına neden olabiliyor.

Doç. Dr. Burcu Polat, psikiyatrik unutkanlık yaşayan bireylerin genellikle durumdan yoğun biçimde şikâyetçi olduklarını ve performanslarını gerçekte olduğundan daha kötü değerlendirme eğiliminde bulunduklarını ifade ediyor.

Burcu Polat’a göre depresif süreçlerde görülen unutkanlığın temelinde çoğu zaman gerçek bir hafıza kaybı değil, dikkat eksikliği ve odaklanma güçlüğü yatıyor.

Üstelik altta yatan ruhsal sorun tedavi edildiğinde bilişsel yakınmaların büyük bölümü de düzelebiliyor.

Bu 4 Soru Unutkanlığın Kaynağını Anlamaya Yardımcı Olabilir

Uzmanlara göre unutkanlığın nedenini anlamada bazı basit sorular yol gösterici olabiliyor.

1. Şikâyeti Kim Dile Getiriyor?

Psikiyatrik unutkanlık yaşayan kişiler genellikle kendileri yoğun biçimde yakınırken, nörolojik hastalıklarda çoğu zaman değişiklikleri önce aile bireyleri fark ediyor.

2. Hatırlatma Yapıldığında Bilgi Geri Geliyor mu?

Burcu Polat, ipucu verildiğinde bilgilerin yeniden hatırlanabilmesinin psikiyatrik nedenleri düşündürdüğünü belirtiyor. Nörolojik unutkanlıklarda ise ipucu verilse bile bilgiye ulaşmak mümkün olmayabiliyor.

3. Uyku ve Ruh Hali Nasıl?

Depresyon, isteksizlik, iştah değişiklikleri ve uyku bozuklukları psikiyatrik kökenli unutkanlıklara eşlik edebiliyor.

4. Şikâyetler İlerliyor mu Yoksa Dalgalı mı Seyrediyor?

Nörolojik hastalıklar genellikle ilerleyici özellik gösterirken, psikolojik nedenlere bağlı unutkanlıklar dönemsel olarak artıp azalabiliyor.

Aileler Nelere Dikkat Etmeli?

Bir aile üyesinde unutkanlık fark edildiğinde panik yapmak yerine belirtilerin dikkatle gözlemlenmesi gerekiyor.

Doç. Dr. Burcu Polat, ailelerin şu sorular üzerinde düşünmelerinin önemli olduğunu belirtiyor:

• Unutkanlığı kişi mi fark ediyor, yoksa çevresi mi?
• Hatırlatma yapıldığında bilgi geri geliyor mu?
• Beraberinde mutsuzluk, isteksizlik veya sosyal geri çekilme var mı?
• Zaman içerisinde kötüleşme söz konusu mu?

Bu gözlemler, uzman değerlendirmesine önemli katkı sağlayabiliyor.

Depresyon Beyni Gerçekten Unutturabilir mi?

Son yıllarda yapılan çalışmalar, depresyonun yalnızca ruh halini değil, dikkat ve hafıza mekanizmalarını da etkileyebildiğini ortaya koyuyor.

Yoğun stres altında çalışan beyin, yeni bilgileri kaydetmekte zorlanabiliyor. Bu nedenle kişi günlük olayları hatırlayamadığında Alzheimer korkusuna kapılabiliyor.

Burcu Polat, psikiyatrik unutkanlıkların önemli bir bölümünün tedaviyle gerileyebildiğini ve kalıcı beyin hasarıyla ilişkili olmadığını ifade ediyor.

Bu nedenle unutkanlığın altında yatan nedenin doğru belirlenmesi büyük önem taşıyor.

Erken Değerlendirme Doğru Tedavinin Anahtarı

Uzmanlar, unutkanlık şikâyetlerinin ihmal edilmemesi gerektiğini ancak her durumun aynı hastalıkla ilişkilendirilmesinin de yanlış olduğunu belirtiyor.

Nörolojik hastalıklarda erken tanı, ilerleyişin yavaşlatılması açısından büyük avantaj sağlarken; psikiyatrik nedenlerde ise uygun tedaviyle bilişsel sorunlar önemli ölçüde düzelebiliyor.

Doç. Dr. Burcu Polat’ın vurguladığı gibi, bazı unutkanlıklar beyin hücrelerindeki değişimlerden, bazıları ise ruhsal yorgunluk ve stres yükünden kaynaklanabiliyor. Bu iki tabloyu birbirinden ayırmak ise hem hastanın hem de ailesinin doğru destek alabilmesi açısından kritik önem taşıyor.

Sonuç olarak her unutkanlık aynı değil. Önemli olan, belirtileri doğru okumak, değişimleri gözlemlemek ve gerektiğinde uzman desteği almaktan çekinmemek oluyor.