Sınav kaygısı, sınav stresi ve sınav başarısı öğrencilerin gündemindeki yerini korurken, uzmanlar başarıyı belirleyen unsurun yalnızca bilgi düzeyi olmadığını vurguluyor. Özellikle sınav kaygısı, erteleme alışkanlığı ve başarı psikolojisi arasındaki ilişkinin doğru yönetilmesi gerektiğini belirten Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, öğrencilerin sınav sürecinde en sık yaptığı hatalara dikkat çekerek başarıyı artıran önemli öneriler paylaştı.
Sınav dönemlerinde birçok öğrenci yalnızca derslere değil, yoğun kaygı ve belirsizlik duygusuna da mücadele etmek zorunda kalıyor. Özellikle sınav tarihi yaklaştıkça ortaya çıkan başarısızlık korkusu, öğrencilerin performansını doğrudan etkileyebiliyor. Ancak Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre kaygı her zaman olumsuz bir duygu değil. Aksine doğru yönetildiğinde başarıya katkı sağlayan önemli bir motivasyon kaynağı olabiliyor.
Sınav Kaygısı Neden Oluşuyor?
Sınav kaygısının temelinde çoğu zaman belirsizlik ve kontrol edilemeyen sonuçlara odaklanma yatıyor. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, öğrencilerin sınavı hayatlarının tek belirleyicisi gibi görmelerinin kaygıyı artırdığını ifade ederken, kişinin sınava yüklediği anlamın psikolojik süreci doğrudan etkilediğini belirtiyor.
Tarhan’a göre birçok öğrenci sınavı bir bilgi ölçme aracı olmaktan çıkarıp adeta hayat memat meselesi haline getiriyor. Bu durum ise psikolojide “katastrofizasyon” olarak tanımlanan felaketleştirme eğilimini ortaya çıkarıyor. Prof. Dr. Tarhan, kişinin zihninde sürekli olumsuz senaryolar üretmesinin kaygıyı büyüttüğünü ifade ederek, siyah-beyaz düşünce tarzının öğrenciyi başarıdan uzaklaştırabildiğini dile getiriyor.
Sınav Başarısı İçin Sonuç Değil Süreç Odaklı Düşünün
Öğrencilerin yaptığı en büyük hatalardan birinin sonucu kontrol etmeye çalışmak olduğunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, başarı psikolojisinin temelinde süreç odaklı düşünmenin yer aldığını ifade ediyor.
Tarhan’a göre öğrencinin sürekli “Kazanabilecek miyim?” sorusuna odaklanması yerine, bugün ne kadar verimli çalıştığını değerlendirmesi gerekiyor. Çünkü sonuç her zaman kontrol edilemezken, çalışma planı ve günlük hedefler kontrol altında tutulabiliyor.
Bu noktada büyük hedeflerin küçük parçalara ayrılması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, öğrencilerin ulaşılması zor görünen hedefleri adım adım planlamasının erteleme davranışını azaltacağını ifade ediyor.
Erteleme Alışkanlığının Arkasında Mükemmeliyetçilik Olabilir
Sınav hazırlık sürecinde öğrencilerin sık karşılaştığı problemlerden biri de erteleme alışkanlığı. Ancak Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre bu davranışın arkasında çoğu zaman tembellik değil, mükemmeliyetçilik yatıyor.
Tarhan, bazı öğrencilerin “Mükemmel yapamayacaksam hiç başlamayayım” düşüncesiyle hareket ettiğini belirtiyor. Oysa eksik de olsa harekete geçmenin hiç başlamamaktan çok daha değerli olduğunu ifade eden Tarhan, öğrencilerin kendilerini sürekli başkalarıyla kıyaslamasının da motivasyon kaybına yol açtığını söylüyor.
Özellikle sosyal medya çağında kıyaslama kültürünün gençler üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, her öğrencinin kendi gelişim yolculuğuna odaklanması gerektiğini dile getiriyor.
Sınav Stresi Performansı Artırabilir Mi?
Toplumda sınav stresinin tamamen zararlı olduğu düşünülse de uzmanlara göre durum tam olarak böyle değil. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, sınav öncesinde hissedilen kontrollü stresin performansı artırabildiğini ifade ediyor.
Tarhan’a göre sınav öncesinde salgılanan bazı hormonlar kişinin dikkatini artırıyor, odaklanmasını güçlendiriyor ve performansını yükseltebiliyor. Sorun stresin varlığı değil, kontrol edilememesi olarak öne çıkıyor.
Bu nedenle öğrencilerin kaygıyı tamamen yok etmeye çalışmak yerine onu yönetmeyi öğrenmeleri gerekiyor.
Beyin Belirsizliği Sevmiyor
Sınav sürecinde yaşanan kaygının önemli nedenlerinden biri de geleceğe ilişkin belirsizlikler. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insan beyninin doğası gereği belirsizliği tehdit olarak algıladığını ifade ediyor.
Bu nedenle sınav sürecinde planlama yapmanın psikolojik açıdan büyük önem taşıdığını belirten Tarhan, günlük, haftalık ve aylık hedeflerin öğrencinin kontrol hissini artırdığını söylüyor.
Belirsizliğin azaldığı ortamlarda kaygının da doğal olarak düştüğünü vurgulayan Tarhan, öğrencilerin mutlaka alternatif planlar geliştirmesi gerektiğini ifade ediyor.
Sınav Anında Panik Yaşayanlar Ne Yapmalı?
Sınav günü geldiğinde birçok öğrenci bilgisine rağmen heyecan nedeniyle zorlanabiliyor. Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bu noktada “anda kalma” yönteminin kritik rol oynadığını belirtiyor.
Tarhan’a göre öğrenciler zor bir soruyla karşılaştığında paniğe kapılmak yerine o soruyu işaretleyip bildikleri sorulara yönelmeli. Böylece hem özgüven korunuyor hem de zaman daha verimli kullanılabiliyor.
Prof. Dr. Tarhan, sınav sırasında öğrencinin zihnini gelecekteki sonuçlara değil, önündeki soruya odaklamasının başarıyı artırdığını ifade ediyor. “Anda kalmak” olarak tanımlanan bu yaklaşımın kaygıyı azalttığını ve performansı yükselttiğini belirtiyor.
Başarı Sadece Zekâyla Açıklanamıyor
Başarı kavramına farklı bir perspektiften yaklaşan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, akademik başarının tek başına yeterli olmadığını düşünüyor. Ona göre başarılı olmak için yalnızca zeki olmak değil, aynı zamanda sabırlı, disiplinli ve iyicil bir karakter geliştirmek gerekiyor.
Tarhan, günümüzde birçok eğitim sisteminin artık yalnızca akademik performansa değil, sosyal ve duygusal becerilere de önem verdiğini ifade ediyor. Çünkü uzun vadeli başarı, yalnızca bilgi birikimiyle değil; öz kontrol, psikolojik dayanıklılık ve anlam odaklı yaşam anlayışıyla mümkün oluyor.
Uzmanlara göre sınavlar hayatın tamamı değil, yalnızca bir aşaması. Bu nedenle öğrencilerin kaygıyı düşman olarak görmek yerine yönetilebilir bir enerji kaynağı olarak değerlendirmesi ve sınav sürecini kişisel gelişim fırsatı olarak görmesi gerekiyor.
