Yeni bir Avrupa raporu, elektronik sigara kullanımının 15-16 yaş aralığındaki gençler arasında alkol ve uyuşturucudan daha yaygın hale geldiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu trendin endişe verici boyutlara ulaştığı konusunda uyarıyor.
37 Ülkeden 114 Bin Öğrencinin Alışkanlıkları İncelendi
Alkol ve Diğer Uyuşturucular Üzerine Avrupa Okul Anketi Projesi (ESPAD) kapsamında yayımlanan yeni analiz, Avrupa genelinde 37 ülkeden yaklaşık 114 bin öğrencinin yaşam tarzı ve madde kullanımı alışkanlıklarını mercek altına aldı. Rapor, gençler arasında elektronik sigaraya (e-sigara) yönelimin büyük bir hızla arttığını ortaya koydu. Elde edilen verilere göre, öğrencilerin %44’ü en az bir kez e-sigara denemiş durumda. Bu oran beş yıl önce yalnızca %14’tü. Daha çarpıcı olan ise her beş gençten birinin (%22) e-sigarayı düzenli olarak kullanması.
Tütün ve Alkol Kullanımı Düşüşte, Ancak E-Sigara Yükselişte
1990’lardan bu yana tütün ve alkol kullanımında genel bir düşüş yaşansa da e-sigara kullanımı istisna oluşturuyor. Araştırma, özellikle ergenlik çağındaki kızların günlük sigara içme oranlarında son yıllarda yeniden artış gözlendiğini bildiriyor. Elektronik sigaranın bu eğilimi desteklediği ifade ediliyor. Raporda, “Geleneksel ve elektronik sigaraların birlikte kullanımı ciddi sağlık risklerini artırıyor ve gençler arasında alternatif nikotin ürünlerine doğru geniş bir geçiş yaşanıyor” ifadelerine yer verildi.
Elektronik sigara da zararlıdır – Editörün Gözünden
Öte yandan alkol kullanımı azalmaya devam ediyor. Hem genel tüketim hem de aşırı içki tüketimi son 20 yılda düşüşte. Ancak, Danimarka (%55), Almanya (%49) ve Avusturya (%48) gibi bazı ülkelerde gençler arasında aşırı alkol tüketimi hâlâ yaygın bir sorun olarak öne çıkıyor. Ayrıca her üç öğrenciden biri, ilk alkol deneyimini 13 yaşında ya da daha küçükken yaşamış durumda.
Esrar En Yaygın Yasadışı Uyuşturucu
Rapor, esrarın Avrupa’daki gençler arasında en yaygın yasadışı uyuşturucu olduğunu vurguluyor. Öğrencilerin %12’si esrarı en az bir kez denemiş. Bu oran, 1995 yılından bu yana kaydedilen en düşük seviye olsa da, esrar diğer yasadışı maddelere kıyasla hâlâ en önde yer alıyor.
Genç erkeklerin esrar kullanma olasılığı genellikle kızlardan daha yüksek olmakla birlikte, bu fark giderek azalıyor. Kokain ve ecstasy (MDMA), %2 oranla en yaygın ikinci grup yasadışı madde olarak dikkat çekiyor. LSD, halüsinojenler ve amfetaminler daha düşük oranlarda kullanılsa da, tehlikeleri göz ardı edilemeyecek düzeyde.
Genel olarak, gençlerin %13’ü en az bir kez yasadışı uyuşturucu kullanmış. Bu oran 2015’ten bu yana yavaş bir düşüş gösterse de ülkeler arası farklar büyük. Örneğin, Gürcistan ve Moldova’da bu oran %3,9 iken, Lihtenştayn’da %25’e kadar çıkabiliyor.
Reçeteli İlaçların Tıbbi Olmayan Kullanımı Arttı
Raporda dikkat çeken bir diğer nokta da, gençler arasında reçeteli ilaçların kötüye kullanımındaki artış. Öğrencilerin %8,5’i sakinleştirici veya yatıştırıcı ilaçları tıbbi olmayan nedenlerle kullandığını belirtirken, %6,9’u keyif almak amacıyla ağrı kesici kullandığını ifade etti.
Sosyal Medya, Video Oyunları ve Kumar Davranışları
Rapor, Avrupa’daki gençlerin teknolojiyle olan ilişkisini de mercek altına aldı. Öğrencilerin %80’i ayda en az bir kez video oyunu oynuyor. Erkeklerin oyun oynama oranı hâlâ daha yüksek olsa da, kızların oranı 2015’ten bu yana üç kattan fazla artarak %71’e ulaşmış durumda.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan Prof. James Logan, “Artık oyunlar sadece erkeklerin alanı değil. Teknolojiyle temas her iki cinsiyet için de daha yaygın hale geldi,” değerlendirmesini yaptı.
Öte yandan, sosyal medya kullanımı da dikkat çekici boyutlara ulaştı. 2024 itibarıyla öğrencilerin neredeyse yarısı sorunlu sosyal medya kullanımı bildirdi. Özellikle kızların sosyal medyayı daha yoğun ve sorunlu şekilde kullandığı görülüyor. Ancak, son 10 yılda bu konuda en büyük artış erkeklerde yaşandı.
Kumar alışkanlıkları da gençler arasında yaygın. Öğrencilerin %25’i geçtiğimiz yıl para karşılığı kumar oynadığını bildirdi. Genç kumarbazların %65’i bunu internet üzerinden yapıyor. Erkeklerin kumar oynama olasılığı daha yüksek olsa da ülkeler arasında da önemli farklar bulunuyor. Kumar oranları Gürcistan’da %9,5 iken, İtalya’da bu oran %45’e kadar çıkıyor.
Uzmanlardan Uyarılar
Uzmanlar, gençler arasındaki bu davranış değişikliklerinin toplumsal etkilerine karşı önlem alınması gerektiğini vurguluyor. ESPAD raporunda, “Avrupalı ergenler arasında e-sigara, sosyal medya ve reçeteli ilaçların tıbbi olmayan kullanımı yükselişte. Bu durum, gelecekteki sağlık politikalarının yeniden şekillenmesini zorunlu kılıyor,” ifadelerine yer veriliyor.
Sonuç olarak, elektronik sigara, Avrupa’daki gençlerin yeni alışkanlık kalıplarında başı çekiyor ve bu trendin önüne geçilmediği takdirde geleneksel bağımlılık türlerinin yerini alarak uzun vadede daha büyük sorunlara yol açabileceği düşünülüyor.
