Ambliyopi (göz tembelliği) tedavisi, yıllardır çocukluk dönemine sıkışmış bir alan olarak bilinirken, MIT’de yapılan yeni bir çalışma, retinanın geçici olarak devre dışı bırakılmasıyla görme sisteminin yeniden programlanabileceğini ortaya koyarak büyük bir heyecan yarattı. Cell Reports dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, retina kısa süreliğine “sessize alındığında”, gözün beyne gönderdiği sinyaller yetişkinlik döneminde bile yeniden güçlenebiliyor.
Göz Tembelliği Neden Yetişkinlikte Tedavi Edilemiyor?
Ambliyopi, çocukluk döneminde ortaya çıkan ve beynin bir gözü kullanmayı bırakmasıyla gelişen bir görme bozukluğu.
• Bir gözün diğerinden daha az sinyal göndermesi
• Beynin bu zayıf sinyali zamanla yok sayması
• Sonuç olarak görme yetisinin geri dönmemesi
Bugüne kadar bu durumun yalnızca gelişim dönemindeki beyin plastisitesi sayesinde düzeltilebildiği düşünülüyordu. Bu yüzden yetişkinlerde etkili bir tedavi bulunmuyordu.
MIT Araştırmacıları Retinayı “Sıfırlama” Fikrini Nasıl Geliştirdi?
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde yürütülen çalışmada araştırmacılar, ambliyopik gözün retinasını kısa süreli anestezi ile devre dışı bıraktı. Bu işlem, gözden beyne giden sinyallerin birkaç gün boyunca tamamen durmasını sağladı.
Araştırma ekibinin hedefi, retinanın sessiz kaldığı bu dönemde görme sisteminin erken gelişim dönemine benzer bir duyarlılık kazanıp kazanmadığını incelemekti.
Çalışmanın liderlerinden Mark Bear, bu yaklaşımın neden önemli olduğunu şöyle açıklıyor:
“Eğer tedavi işe yararsa, yalnızca zayıf gören göze müdahale ederek, beynin bu göze yeniden sinyal vermesini sağlayabileceğiz. Sağlıklı gözün etkilenmeyecek olması büyük bir avantaj.”
Bu yöntemle amaç, tıpkı çocukluk dönemindeki gibi beynin görsel bağlantılarını yeniden düzenlemesini sağlamak.
Farelerde Uygulanan Tedavi Görsel Tepkiyi Yeniden Canlandırdı
Araştırmada ambliyopik farelerin retinasına bir anestezik ilaç enjekte edildi ve retina iki gün boyunca tamamen pasif kaldı. Sonrasında bilim insanları, her iki gözün beyne gönderdiği sinyalleri ölçtü.
Sonuçlar dikkat çekiciydi:
-
Anestezi uygulanan ambliyopik gözün beyne gönderdiği sinyaller belirgin şekilde arttı.
-
Görme korteksindeki nöronlar, zayıf olan göze yeniden tepki vermeye başladı.
-
Ambliyopik gözün sinyal gücü, normal gözle neredeyse aynı seviyelere ulaştı.
Bu bulgular, retinanın kısa süreli devre dışı bırakılmasının, adeta bir “sıfırlama” etkisi yaratarak gözün beyinle olan bağlantısını yeniden güçlendirdiğini gösteriyor.
“Sessize Alınan” Göz Nasıl Yeniden Güçleniyor?
Araştırmacılar, yıllar önce keşfettikleri bir mekanizmanın bu sürecin temelinde olduğunu düşünüyor.
2008’de yapılan bir çalışmada bir gözün retinasının geçici olarak susturulmasının, beyne giden sinyallerde senkronize elektrik patlamaları yarattığı görülmüştü.
Bu patlamalar, görme korteksindeki nöronların yeniden bağlantı kurmasını kolaylaştırıyor. Şimdiki deneyde de aynı mekanizmanın devreye girdiği düşünülüyor.
İnsanlarda Tedavi Mümkün Olabilir mi?
Çalışmanın bulguları, yetişkinlerde bile beyin plastisitesinin düşündüğümüzden daha yüksek olduğunu gösteriyor. Tedavi şimdilik farelerde test edilmiş olsa da MIT ekibi, diğer hayvan modellerinde denenmesi ve ardından insan deneylerine geçilmesi için çalışmaların sürdüğünü belirtiyor.
Mark Bear, potansiyeli şu sözlerle özetliyor:
“Ambliyopik gözün geçici olarak sessize alınmasının bu kadar etkili olması, gelecekte tamamen yeni bir tedavi yaklaşımının yolunu açabilir.”
Araştırma Neden Bu Kadar Önemli?
Bu çalışma, yıllardır tedavi edilmesi imkânsız kabul edilen bir durum için yeni bir vizyon sunuyor:
-
Yetişkinlerde de sinir bağlantılarının yeniden düzenlenebileceğini kanıtlıyor.
-
Sağlıklı gözü etkilemeyen bir tedavi yöntemi öneriyor.
-
Göz tembelliğinin yalnızca pediatrik bir rahatsızlık olmadığını gösteriyor.
Eğer tedavi insanlarda da işe yararsa, dünyada milyonlarca yetişkin için görme yetisinin geri kazanılması mümkün olabilir.
