Demans riski, bunama, Alzheimer, yaz sıcakları, susuzluk, yüksek tansiyon ve beyin sağlığı, özellikle ileri yaşta sağlıklı yaşlanmak isteyenlerin en çok araştırdığı konular arasında yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre bugün dünya genelinde 55 milyondan fazla kişi demansla yaşıyor ve nüfusun yaşlanmasıyla birlikte bu sayının 2050 yılında 139 milyona ulaşması bekleniyor. Uzmanlara göre yaş ve genetik gibi değiştirilemeyen faktörler önemli olsa da, günlük yaşam alışkanlıklarında yapılacak doğru değişikliklerle demans vakalarının önemli bir kısmı önlenebiliyor ya da geciktirilebiliyor. Özellikle yaz aylarında susuz kalmak ve tansiyon kontrolünü ihmal etmek ise beyin sağlığını sessizce tehdit eden en önemli iki hata arasında gösteriliyor.
Acıbadem International Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, demansın yalnızca unutkanlıktan ibaret olmadığını, hafıza, dikkat, dil, karar verme becerileri ve günlük yaşam aktivitelerini etkileyen ciddi bir nörolojik tablo olduğunu belirtiyor. Halaçoğlu, yaşam tarzıyla ilişkili risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıyla demans vakalarının yaklaşık yüzde 40’ının önlenebileceğini veya ortaya çıkışının geciktirilebileceğini ifade ediyor.
Demans nedir ve neden önemlidir?
Demans, beynin bilişsel fonksiyonlarında ilerleyici bozulmaya yol açan bir sendrom olarak tanımlanıyor.
En sık görülen nedeni Alzheimer hastalığı olsa da, damar hastalıkları başta olmak üzere farklı nedenlere bağlı olarak da gelişebiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, demansın yalnızca hafızayı değil; düşünme, planlama, problem çözme, konuşma ve bağımsız yaşam becerilerini de etkileyerek hem hastaların hem de bakım veren yakınlarının yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürdüğünü belirtiyor.
Yaz sıcakları demans riskini neden artırıyor?
Yaz aylarında yükselen hava sıcaklığı, sıvı kaybı, tansiyon dalgalanmaları ve günlük yaşam düzenindeki değişiklikler özellikle ileri yaş grubunda beyin sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz döneminde demans açısından en dikkat edilmesi gereken iki risk faktörünün susuz kalmak ve yüksek tansiyon olduğunu söylüyor. Özellikle yaşlı bireylerde susama hissinin azalması nedeniyle fark edilmeyen sıvı kaybının bilişsel fonksiyonları kısa sürede bozabileceğini ifade ediyor.
Susuz kalmak beyni nasıl etkiliyor?
Yaz aylarında en sık yapılan hatalardan biri yeterince su tüketmemek oluyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, ciddi veya tekrarlayan sıvı kaybının idrar yolu enfeksiyonlarından elektrolit dengesizliklerine, tansiyon değişikliklerinden uyku bozukluklarına kadar birçok soruna yol açabileceğini belirtiyor.
Bu durumun doğrudan kalıcı demansa neden olmasa da mevcut bilişsel kırılganlığı ortaya çıkarabildiğini, deliryumu tetikleyebildiğini ve uzun vadede beyin damar sağlığını olumsuz etkileyerek özellikle damarsal demans ve Alzheimer riskini artırabileceğini ifade ediyor.
Susuz kalmamak için neler yapılmalı?
- Susamayı beklemeden düzenli su tüketin.
- Güneşin en etkili olduğu 11.00-16.00 saatleri arasında mümkün olduğunca dışarı çıkmayın.
- Koyu renkli idrar, ani dalgınlık veya ateş gibi belirtilerde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
Yüksek tansiyon demansa yol açabilir mi?
Hipertansiyon yalnızca kalbi değil, beyni de etkiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, kontrol altına alınamayan yüksek tansiyonun beyindeki küçük damarlarda hasar oluşturabileceğini, bunun da hem damarsal demans hem de Alzheimer gelişimi açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirtiyor.
Beyin sağlığını korumak için tansiyon nasıl kontrol edilmeli?
- Tansiyonunuzu düzenli ölçün.
- İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
- Tuz tüketimini azaltın.
- Sağlıklı beslenerek ideal kilonuzu koruyun.
Diyabet ve metabolik sendrom unutkanlığı artırır mı?
Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi yalnızca damarları değil, beyin hücrelerini de etkileyebiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, diyabetin özellikle hipertansiyon ve obeziteyle birlikte görüldüğünde bilişsel gerileme riskini daha da artırdığını ifade ediyor.
Metabolik sendromun oluşturduğu kronik iltihabi süreçlerin de beyin damarlarını olumsuz etkileyerek demans gelişimini kolaylaştırabileceğini belirtiyor.
Sağlıksız beslenme beyin yaşlanmasını hızlandırıyor
Yüksek miktarda şeker, doymuş yağ ve işlenmiş gıda tüketimi yalnızca kilo alımına neden olmuyor.
Bu beslenme biçimi aynı zamanda kronik inflamasyonu artırarak sinir hücrelerinde hasara zemin hazırlıyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, özellikle yaz aylarında sık tüketilen şekerli içecekler, aşırı dondurma ve geç saatlerde yenilen ağır yemeklerin beyin sağlığını olumsuz etkileyebileceğini ifade ediyor.
Akdeniz tipi beslenmenin ise demans riskini azaltan en güçlü yaşam alışkanlıklarından biri olduğunu belirtiyor.
Hareketsizlik beyin sağlığını sessizce tehdit ediyor
Sıcak hava nedeniyle evde daha fazla vakit geçirmek fiziksel aktivitenin azalmasına neden olabiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, uzun süre hareketsiz kalmanın obezite, diyabet, hipertansiyon ve depresyon üzerinden demans riskini artırdığını belirtiyor.
Sabah erken saatlerde veya akşam serinliğinde yapılacak düzenli yürüyüşlerin hem damar sağlığını hem de beyin fonksiyonlarını desteklediğini ifade ediyor.
Sigara ve alkol beyni nasıl etkiliyor?
Sigara, beyni besleyen damarların yapısını bozarak kan akışını azaltıyor.
Alkol ise doğrudan sinir hücreleri üzerinde toksik etki oluşturabiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, her iki alışkanlığın da hafıza ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkilediğini, ayrıca uyku bozuklukları ve vitamin eksiklikleri üzerinden bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini söylüyor.
İşitme ve görme kaybı unutkanlıkla ilişkili olabilir mi?
Son yıllarda yapılan araştırmalar işitme ve görme kaybının yalnızca duyu organlarını değil, beyin sağlığını da etkilediğini ortaya koyuyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, işitme kaybı yaşayan kişilerin zamanla sosyal ortamlardan uzaklaşmasının bilişsel rezervi azalttığını ifade ediyor.
Benzer şekilde görme kaybının da zihinsel uyarıyı azaltarak bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle düzenli göz ve işitme kontrollerinin ihmal edilmemesi gerektiğini söylüyor.
Uyku bozukluğu demans riskini artırıyor mu?
Kaliteli uyku, beynin kendini yenilemesi için vazgeçilmez bir süreç.
Yaz aylarında sıcak hava ve nem nedeniyle uyku kalitesinin bozulması dikkat, hafıza ve karar verme mekanizmalarını olumsuz etkileyebiliyor.
Dr. Fikri Halaçoğlu, kronik uykusuzluk ve uyku apnesinin demans riskini artıran önemli faktörlerden biri olduğunu belirtiyor. Özellikle horlama, nefes durması ve gündüz aşırı uyku hali yaşayan kişilerin mutlaka bir uzmana başvurması gerektiğini ifade ediyor.
Beyin sağlığını korumak büyük ölçüde yaşam tarzınıza bağlı
Demansın tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, risk faktörlerinin önemli bir bölümü kontrol altına alınabiliyor. Dr. Fikri Halaçoğlu, yeterli su tüketimi, tansiyonun düzenli kontrol edilmesi, sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku ve sigaradan uzak bir yaşamın beyin sağlığını korumada büyük rol oynadığını belirtiyor. Özellikle yaz aylarında susuz kalmamak ve sıcak havanın etkilerini hafife almamak gerektiğini ifade eden Halaçoğlu, unutkanlığın yaşlanmanın doğal bir parçası olarak görülmemesi gerektiğini, erken dönemde alınacak önlemlerle hem demans riskinin azaltılabileceğini hem de yaşam kalitesinin uzun yıllar korunabileceğini vurguluyor.
