Çocuklarda Bu Belirti Otizmin İşareti Olabilir

Çocuklarda otizm belirtileri, nörogelişimsel bozukluklar, parmak ucunda yürüme, otizm belirtileri, DEHB, gelişim geriliği ve çocuklarda davranış bozukluğu son yıllarda ailelerin en sık araştırdığı sağlık konuları arasında yer alıyor. Her çocuk farklı bir gelişim süreci yaşasa da bazı davranışlar ve fiziksel belirtiler, nörogelişimsel bozuklukların erken sinyallerini verebiliyor. Uzmanlara göre özellikle motor becerilerde gecikme, tekrarlayıcı hareketler, günlük rutinlere aşırı bağlılık ve parmak ucunda yürüme gibi belirtiler erken dönemde fark edildiğinde çocukların gelişim sürecini destekleyecek önemli adımlar atılabiliyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, nörogelişimsel bozuklukların yalnızca öğrenme sürecini değil, çocuğun sosyal ilişkilerinden dil gelişimine, hareket becerilerinden günlük yaşam becerilerine kadar pek çok alanı etkileyebildiğini belirtiyor. Dr. Kilit’e göre erken değerlendirme ve doğru destek programları, çocukların potansiyellerini daha sağlıklı şekilde ortaya koyabilmeleri açısından büyük önem taşıyor.

Nörogelişimsel bozukluk nedir?

Nörogelişimsel bozukluklar, çocukluk döneminde başlayan ve beynin gelişim sürecini etkileyen gelişimsel durumları kapsıyor.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, bu bozuklukların çocuğun bilişsel becerilerini, sosyal iletişimini, dil gelişimini, motor koordinasyonunu ve davranışlarını farklı düzeylerde etkileyebildiğini ifade ediyor.

Uzman isme göre günümüzde psikiyatri alanında kullanılan DSM-5 tanı kriterlerinde nörogelişimsel bozukluklar altı temel başlık altında değerlendiriliyor ve her biri kendine özgü belirtiler gösterse de birçok ortak özellik taşıyor.

Nörogelişimsel bozukluklar hangi hastalıkları kapsıyor?

Toplumda çoğu zaman yalnızca otizm veya dikkat eksikliği olarak bilinse de nörogelişimsel bozukluklar çok daha geniş bir grubu oluşturuyor.

Dr. Neriman Kilit, bu grupta yer alan başlıca hastalıkları şu şekilde sıralıyor:

• Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
• Özgül Öğrenme Güçlüğü (Disleksi, Disgrafi)
• Dil ve İletişim Bozuklukları
• Anlıksal (Zekâ) Yetersizlikleri
• Motor Bozukluklar
• Tik Bozuklukları
• Tourette Sendromu

Her hastalığın kendine özgü belirtileri olsa da gelişim sürecinde dikkat edilmesi gereken ortak işaretler bulunuyor.

Çocuklarda hangi belirtiler dikkate alınmalı?

Her çocuk farklı hızda gelişse de bazı belirtiler ihmal edilmemeli.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, nörogelişimsel bozukluklarda en sık karşılaşılan ortak belirtilerin motor becerilerde gecikme ve günlük yaşam becerilerinde zorlanma olduğunu belirtiyor.

Özellikle;

• Düğme iliklemekte zorlanma,
• Kalem tutma ve el yazısında güçlük,
• Denge kuramama,
• Koşma ve yürümede koordinasyon problemleri,
• Günlük yaşam becerilerini akranlarına göre daha geç kazanma

gibi durumların değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.

Uzman isim, yalnızca fiziksel becerilerin değil davranışsal özelliklerin de dikkatle gözlemlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Tekrarlayan davranışlar neden önem taşıyor?

Bazı çocuklar belirli davranışları sürekli tekrar edebiliyor.

Dr. Neriman Kilit, özellikle aynı hareketleri sık tekrarlama, belirli konulara yoğun ilgi gösterme, rutinlerin değişmesine aşırı tepki verme ve yeniliklere karşı belirgin direnç göstermenin nörogelişimsel bozukluklarda sık görülen ortak özellikler arasında yer aldığını belirtiyor.

Bu davranışların tek başına tanı koydurmadığını ancak çocuğun genel gelişim değerlendirmesi içinde önemli ipuçları sunduğunu ifade ediyor.

Parmak ucunda yürüme otizmin belirtisi olabilir mi?

Ailelerin en çok merak ettiği konulardan biri de parmak ucunda yürümenin anlamı.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, Otizm Spektrum Bozukluğu bulunan çocuklarda en dikkat çeken fiziksel bulgulardan birinin parmak ucunda yürüme olduğunu belirtiyor.

Uzman isme göre bu durum kaba motor gelişimdeki farklılıkların önemli göstergeleri arasında kabul ediliyor.

Ancak her parmak ucunda yürüyen çocuğun otizm tanısı alacağı anlamına da gelmiyor. Bu bulgunun çocuğun diğer gelişim özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Otizmde hangi davranışlar öne çıkıyor?

Otizm Spektrum Bozukluğu yalnızca sosyal iletişim farklılıklarıyla sınırlı değil.

Dr. Neriman Kilit, davranışsal açıdan en sık görülen belirtiler arasında;

• El çırpma,
• Sallanma hareketleri,
• Aynı davranışları sürekli tekrar etme,
• Belirli konulara yoğun ilgi duyma,
• Günlük rutinlere aşırı bağlılık,
• Rutin bozulduğunda yoğun huzursuzluk yaşama

gibi özelliklerin bulunduğunu ifade ediyor.

Bazı çocuklarda ise ince motor becerilerin akranlarına göre daha yavaş gelişebildiğini ve günlük yaşam aktivitelerinde desteğe ihtiyaç duyulabildiğini belirtiyor.

Erken tanı neden bu kadar önemli?

Nörogelişimsel bozukluklarda zaman en önemli faktörlerden biri.

Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, erken dönemde yapılan değerlendirmeler sayesinde çocukların ihtiyaçlarına uygun eğitim ve destek programlarının planlanabildiğini ifade ediyor.

Beynin gelişiminin en hızlı olduğu çocukluk döneminde başlanan müdahalelerin iletişim becerileri, sosyal gelişim, dil kazanımı ve günlük yaşam becerileri üzerinde olumlu etkiler sağlayabildiğini belirtiyor.

Bu nedenle ailelerin “büyüyünce düzelir” düşüncesiyle belirtileri uzun süre göz ardı etmemesi büyük önem taşıyor.

Hangi durumlarda çocuk psikiyatrisine başvurulmalı?

Her gelişim farklılığı hastalık anlamına gelmese de bazı belirtiler mutlaka uzman değerlendirmesi gerektiriyor.

Özellikle;

• Konuşma gelişiminde belirgin gecikme,
• Göz teması kurmama,
• İsmi söylendiğinde tepki vermeme,
• Parmak ucunda yürümenin uzun süre devam etmesi,
• Sürekli tekrarlayan hareketler,
• Günlük yaşam becerilerinde belirgin gerilik,
• Akranlarıyla iletişim kurmakta zorlanma

gibi durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi öneriliyor.

Çocukların gelişim sürecini yakından takip etmek büyük önem taşıyor

Çocukların gelişimi yalnızca boy ve kilo takibiyle sınırlı değil; sosyal iletişim, motor beceriler, dil gelişimi ve davranış özellikleri de aynı derecede önem taşıyor. Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, nörogelişimsel bozuklukların erken dönemde fark edilmesinin çocukların eğitim, sosyal uyum ve günlük yaşam becerileri açısından önemli kazanımlar sağlayabileceğini belirtiyor. Parmak ucunda yürüme, tekrarlayıcı hareketler, rutinlere aşırı bağlılık veya motor gelişimde gecikme gibi belirtilerin tek başına tanı koydurmasa da uzman değerlendirmesini gerektirebileceğini ifade eden Kilit, erken tanı ve bireye özel destek programlarının çocukların gelişim potansiyelini en iyi şekilde ortaya çıkarmada kritik rol oynadığını vurguluyor.