İklim değişikliği, milyarlarca insanın temel besin kaynağı olan pirinçteki arsenik seviyelerini tehlikeli şekilde artırabilir. Yapılan yeni bir çalışma, pirincin içerdiği bu zararlı kimyasalın gelecek yıllarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini ortaya koyuyor.
Pirinçteki Arsenik Seviyesi Neden Artıyor?
Pirinç uzun süredir arsenik içerdiği bilinen bir tahıl. Ancak Çin’de yapılan 10 yıllık deneysel bir çalışmaya göre, atmosferdeki karbondioksit (CO2) oranının ve sıcaklıkların artması, pirinçteki inorganik arsenik seviyelerini daha da yükseltiyor. Araştırmada, farklı bölgelerde 28 pirinç türü yetiştirildi ve çoğunda arsenik seviyelerinde ciddi bir artış gözlendi.
İnorganik arsenik, düşük miktarlarda bile uzun vadede kanser, kalp-damar hastalıkları ve diyabet gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Columbia Üniversitesi’nden çevre sağlığı uzmanı Doçent Lewis Ziska, “İnorganik arsenik birçok çalışmada güçlü bir kanserojen olarak tanımlandı. Sıcaklık ve CO2 artışıyla birlikte durum daha da kötüleşiyor,” diyor.
Arsenik Tehlikesi Küresel Bir Sorun
Araştırmanın Çin’de yapılmasına rağmen, bilim insanları bu etkinin Avrupa ve ABD dahil dünya genelindeki pirinç üretiminde de gözlenebileceğini belirtiyor. Çünkü inorganik arsenik yeraltı sularında yaygın bir şekilde bulunuyor ve pirinç tarımı genellikle su altında gerçekleştirildiğinden bu kimyasala maruz kalma artıyor.
Özellikle sürekli sulu ortamda yetiştirilen pirinç tarlalarında, oksijensiz koşullar arsenik emilimini artıran bakterilerin çoğalmasına yol açıyor. Bu da pirinç tanelerine daha fazla arsenik geçmesine neden oluyor.
Sağlık Üzerindeki Olası Etkiler
Yeni modellemelere göre, sadece Çin’de artan arsenik seviyeleri 19,3 milyon fazladan kanser vakasına yol açabilir. Johns Hopkins Üniversitesi’nden Prof. Keeve Nachman, “Arsenik düşündüğümüzden çok daha güçlü bir kanserojen,” diyerek tehlikenin boyutuna dikkat çekiyor.
Arsenik maruziyeti yalnızca kanser riskini değil; kalp hastalıkları, diyabet ve hamilelikte düşük ya da nörobilişsel gelişim bozuklukları gibi sağlık sorunlarını da artırıyor. Özellikle yoksul toplumlar, yüksek pirinç tüketimi nedeniyle daha büyük risk altında.
Çözüm Arayışları Sürüyor
Sera gazı emisyonlarını azaltmak temel çözüm olsa da, araştırmacılar tarım yöntemlerinde değişiklik yapmanın da arsenik sorununu hafifletebileceğini söylüyor. Örneğin, tarlaların sürekli su altında tutulmak yerine dönemsel olarak kurutulması arsenik emilimini azaltabiliyor. Ancak bu yöntem başka sorunlara, örneğin kadmiyum birikimine neden olabiliyor.
Ayrıca, arsenik emilimi düşük pirinç türleri yetiştirme çalışmaları sürüyor. Toprak mikrobiyomunu değiştirebilecek özel gübreler ve kükürt eklenmesi gibi alternatif yöntemler de araştırılıyor. Ancak tüm bu çözümler henüz geniş çaplı uygulanabilirlikten uzak.
Dünyanın İklimi Değişince Ne Olacak? – Editörün Gözünden
Pirinçteki Arsenik Oranı Nasıl Düşürülür?
Bireysel olarak pirinç tüketirken arsenik maruziyetini azaltmanın bazı yolları bulunuyor:
-
Pirinç türü seçimi: Beyaz pirinç, kahverengi pirince göre daha az inorganik arsenik içerir. Basmati pirinç de nispeten daha düşük arsenik seviyesiyle öne çıkar.
-
Bölge tercihi: Doğu Afrika ve Endonezya gibi bölgelerden gelen pirinçlerde arsenik oranı daha düşüktür. ABD, Avrupa ve Güneydoğu Asya pirinçleri daha yüksek risk taşıyabilir.
-
Pirinç pişirme yöntemi: İngiltere’deki Sheffield Üniversitesi’nin önerisine göre, pirinci önce bol suda 5 dakika haşlayıp süzmek, ardından yeni su ekleyerek kısık ateşte suyunu çekene kadar pişirmek arsenik oranını önemli ölçüde azaltıyor.
-
Yıkama ve haşlama: İngiltere Gıda Standartları Ajansı, pirinci pişirmeden önce iyice durulayıp, 6 ölçü suya 1 ölçü pirinç oranında haşlayarak suyunu süzmenizi ve yeniden durulamanızı öneriyor.
Politikaların Rolü Ne Olacak?
Şu anda birçok ülkede pirinçteki arsenik düzeyleri yeterince sıkı şekilde düzenlenmiyor. Avrupa Birliği 2023’te inorganik arsenik için sınır değer getirdi; ancak ABD’de yalnızca çocukların tüketimi için bir limit bulunuyor. Uzmanlar, dünya genelinde daha sıkı denetimlerin ve yeni tarım politikalarının gerekli olduğu konusunda hemfikir.
Pirinç, özellikle düşük gelirli toplumlar için vazgeçilmez bir besin. Bu yüzden çözüm, pirinçten vazgeçmek değil, daha güvenli yöntemlerle üretmekten geçiyor. Lewis Ziska’nın dediği gibi, “Bu, dünya çapında milyonlarca insanı ilgilendiren bir mesele ve dikkatle ele alınmalı.”
