Sivrisinek kaynaklı hastalıklar, Avrupa’da halk sağlığını tehdit eden yeni bir risk haline geliyor. Zika, Batı Nil virüsü, dang ve chikungunya gibi genellikle tropikal bölgelerde görülen bu hastalıklar, artık Avrupa’nın birçok ülkesinde de yayılmaya başladı. Yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, 1990’larda bir Avrupa ülkesine yeni bir sivrisinek türü gelseydi, büyük bir salgının ortaya çıkması yaklaşık 25 yıl alırdı. Şimdi ise bu süre 5 yılın altına indi.
Uzmanlar, iklim değişikliğiyle birlikte sivrisineklerin yaşam alanlarının genişlediğini, sıcaklıkların artmasıyla bu hastalıkların Avrupa’da endemik hale gelebileceğini söylüyor.
Dang, Chikungunya ve Batı Nil Virüsü: Avrupa’da Yükselişte
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) verilerine göre, yalnızca geçen yıl Avrupa genelinde 1.436 Batı Nil virüsü vakası ve 304 dang humması enfeksiyonu kaydedildi. Bu rakamlar, önceki iki yılın toplamını neredeyse üçe katlamış durumda.
İtalya, 238 dang vakasıyla kıtanın bugüne kadarki en büyük salgınını yaşarken; Fransa’da da bu yaz, sezon başında yedi aktif chikungunya salgını görüldü. Uzmanlara göre bu durum, sivrisinek sezonunun normalden daha erken başladığını gösteriyor.
Türkiye’de sivrisinekler Chikungunya virüsünü yayabilir! – Editörün Gözünden
İklim Değişikliği Neden Önemli Bir Faktör?
İsveç Umea Üniversitesi’nden çevre epidemiyoloğu Dr. Jan Semenza, bu durumu şöyle açıklıyor:
“Bu üstel bir artış eğrisi. Artık yeni bir sivrisinek türü bir ülkeye geldiğinde, büyük bir salgının çıkması sadece 4-5 yıl sürüyor. 1990’larda bu süre 25 yıl kadardı.”
İklim değişikliği, Avrupa’daki sıcak yaz aylarını daha uzun ve yoğun hale getiriyor. Bu da sivrisineklerin üreme döngüsünü hızlandırıyor ve hastalık taşıyan türlerin yayılımını kolaylaştırıyor. Ayrıca, artan uluslararası seyahatler, enfekte bireylerin virüsü başka ülkelere taşıma riskini artırıyor.
Sessiz Tehlike: Belirtisiz Yayılma
Sivrisinek kaynaklı hastalıkların kontrolünü zorlaştıran en büyük nedenlerden biri de enfekte kişilerin çoğunda belirti görülmemesi.
Dang humması, çoğu zaman hafif seyretse de ateş, baş ağrısı, kas-eklem ağrısı ve döküntü gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak bazı vakalar ağır seyreder ve ölüme yol açabilir.
Chikungunya ise genellikle ölümcül değildir, ancak aylarca, hatta yıllarca sürebilen şiddetli eklem ağrılarına neden olabilir. Bu durum hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.
Avrupa’da Yeniden Ortaya Çıkan Türler
Bir dönem Avrupa’dan tamamen silinen sarı humma taşıyıcısı sivrisinekler, Kıbrıs’ta yeniden görülmeye başlandı. Bu gelişme, uzmanlar arasında ciddi endişelere yol açtı.
Dr. Semenza, “Avrupa’nın bu saldırgan sivrisinek tarafından potansiyel olarak istila edilebileceği konusunda çok endişeliyiz” diyerek uyarıda bulunuyor.
Peki, Ne Yapılabilir?
Sivrisinekleri tamamen ortadan kaldırmak neredeyse imkânsız olsa da, erken tespit ve hızlı müdahale, salgınların yayılmasını önleyebilir.
Dr. Semenza’ya göre, özellikle sıcak yaz aylarında havaalanları, tren istasyonları ve turistik bölgelerde daha fazla gözetim ve denetim yapılmalı.
“Bir kişi dang salgını olan bir bölgeden geldiyse ve vücudunda virüs taşıyorsa, onun sivrisinek tarafından ısırılması büyük bir risktir. Bu tür vakaları izole etmek çok önemli,” diyor Semenza.
Yapay Zekâ ve Vatandaş Katılımı Devrede
İspanya, riskleri azaltmak için dikkat çekici bir yöntem geliştirdi. Vatandaşlar, cep telefonlarına yükledikleri bir uygulamayla bölgedeki sivrisinekleri fotoğraflayıp sisteme yüklüyor. Yapay zekâ, türleri tanımlayarak tehlikeli sivrisinekler tespit edildiğinde otomatik uyarı veriyor.
Bu sistem sayesinde, Asya kaplan sivrisineği gibi dang ve chikungunya taşıyıcısı türler 2023’ten bu yana 156 farklı yerleşim bölgesinde başarıyla belirlendi.
Bireysel Önlemler de Şart
ECDC, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede bireysel korunmanın da önemli olduğunu vurguluyor:
-
Böcek kovucu sprey kullanmak
-
Akşam ve sabah saatlerinde uzun kollu giysiler giymek
-
Evin çevresindeki durgun suları (saksı altlığı, bidon, eski lastik gibi) ortadan kaldırmak
-
Riskli bölgelerden dönen yolcuların, en az 3 hafta boyunca sivrisinek ısırıklarından korunması
Avrupa, Tropikal Tehditlerle Yüzleşiyor
Artık yalnızca tropikal bölgelerde görülen hastalıklar olarak tanımlanan dang, chikungunya ve benzeri enfeksiyonlar, sivrisinek kaynaklı hastalıklar kapsamında Avrupa’nın kapılarını zorluyor.
İklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve kontrolsüz seyahatler bu tehdidi daha da büyütüyor. Uzmanlara göre, Avrupa ülkeleri bu yeni döneme hazırlıklı olmalı ve vektör kaynaklı hastalıklarla mücadelede daha proaktif adımlar atmalı.
