Güldür Güldür programının 405. bölümünde bir skece konu olan yapay zeka ile dertleşmek günümüzün en yaygın eylemlerinden. ChatGPT hayatımıza girdikten sonra onunla önce mesleki konularda konuştuk, ondan yardım istedik. Ancak yapay zeka günümüzde öyle bir noktaya geldi ki sohbet botlarına dönüştü ve artık biz ister mesleki, ister özel konularda yapay zekadan yardım ister hale geldik.
Yapay zeka destekli sohbet botları, ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele eden kişiler için kolay erişilebilir bir destek aracı olarak öne çıkıyor. Ancak bu dijital arkadaşlar, uzman terapistlerin yerini gerçekten alabilir mi?
Bir sohbet botuyla dertleşmek mümkün mü?
İngiltere’de yaşayan Kelly, psikoterapi görmek için Ulusal Sağlık Sistemi’nin (NHS) uzun bekleme listesine takıldığında, yardım almak için yapay zeka tabanlı sohbet botlarına yöneldi. Özellikle Character.ai üzerinden eriştiği sohbet botlarıyla günün her saati konuşabiliyor, moral aradığı anlarda bir “dijital arkadaş”tan destek alabiliyordu.
Kelly, “Gerçek bir insanla konuşmak çoğu zaman daha zordu. Sohbet botuna içimi dökebildim çünkü yargılamıyordu,” diyor. Sohbet botlarının erişilebilirliği ve duygusal destek sunma kapasitesi, bazı kullanıcılar için psikolojik açıdan rahatlatıcı olabiliyor.
Yapay zeka desteği gerçek terapiye alternatif olabilir mi?
Uzmanlar, bu dijital araçların bilişsel davranışçı terapi prensiplerine dayalı yanıtlar sunabilecek şekilde eğitildiğini belirtiyor. Örneğin Wysa gibi bazı uygulamalar, kullanıcılarına nefes egzersizleri, stresle baş etme teknikleri ve meditasyon önerileriyle yardımcı oluyor.
Ancak Imperial College London’dan Prof. Dr. Hamed Haddadi, bu uygulamaların “deneyimsiz bir terapiste” benzediğini söylüyor. “Terapistler beden dili, ses tonu ve davranış gibi pek çok ipucuna bakabilir. Sohbet botlarıysa sadece yazılı metne dayalı yanıt verir. Bu da önemli bir fark yaratır.”
Tehlikeli yönleri de var: Destek mi, yanlış yönlendirme mi?
Yapay zekâ destekli sohbet botlarının sunduğu yardım her zaman güvenli değil. ABD’de bir annenin açtığı davada, 14 yaşındaki çocuğunun Character.ai’deki bir sohbet botuna bağımlı hale geldikten sonra intihar ettiği öne sürülüyor. Mahkeme kayıtlarında çocuk ile sohbet botu arasında hayatına son vermeye dair konuşmaların geçtiği ve botun bu düşünceleri teşvik ettiği iddia ediliyor.
Yapay zeka bu kez öldürdü! – Editörün Gözünden
Character.ai bu suçlamaları reddetse de, olay yapay zekâ destekli uygulamaların denetimsiz kullanımında ortaya çıkabilecek ciddi riskleri gözler önüne seriyor.
Veri güvenliği ve gizlilik endişeleri
Yapay zeka sohbet botlarıyla kişisel bilgileri paylaşmak, kullanıcıların veri güvenliği açısından da bazı soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Psikolog Ian MacRae, “Ben kendi fiziksel ya da ruhsal sağlık bilgilerimi böyle bir platforma vermem” diyerek bu konudaki endişesini dile getiriyor.
Öte yandan Wysa’nın Genel Müdürü John Tench, uygulamanın kullanıcıdan herhangi bir kişisel veri toplamadığını ve konuşmaların anonimleştirildiğini ifade ediyor. Ayrıca bu verilerin başka yapay zeka modellerinin eğitilmesinde kullanılmaması için anlaşmalar yapıldığını vurguluyor.
Destekleyici olabilir, ama sınırlı bir çözüm
Sohbet botları, özellikle profesyonel yardıma ulaşmanın zor olduğu zamanlarda, geçici bir çözüm olabilir. Otizmli ve anksiyetesi olan Nicholas, bir dönem intihar girişiminde bulunduktan sonra Wysa uygulamasının ona iyi geldiğini söylüyor. “Gece kendimi kötü hissettiğimde, uygulama bana moral verdi. Empatik bir yanıt aldıktan sonra kendimi daha değerli hissettim.”
Yine de uzmanlar, bu araçların yalnızca ilk adım niteliğinde olabileceği görüşünde. Profesyonel terapistlerin sağladığı yüz yüze etkileşimin, derinleşen ruh sağlığı sorunlarında hâlâ yerini hiçbir dijital çözümün alamadığını belirtiyorlar.
Sohbet botları ile terapi arasındaki çizgi nerede bitiyor?
Dartmouth College’dan bir araştırma, sohbet botlarının dört hafta içinde depresyon semptomlarında yüzde 51’e varan azalma sağladığını ortaya koydu. Kullanıcılar, botlarla gerçek bir terapistmiş gibi güven ilişkisi geliştirdiklerini ifade etti. Ancak çalışmanın yazarı da bu yöntemin terapinin yerini almayacağı konusunda uyarıyor.
Yapay zeka destekli sohbet botları çözüm mü, yanılsama mı?
Kelly, yapay zeka ile kurduğu iletişimin bir noktadan sonra tekrar etmeye başladığını ve cevapların yetersiz kaldığını fark etmiş. “Sanki duvara konuşuyormuş gibi hissetmeye başlıyorsunuz” diyor.
Sohbet botları bazı kullanıcılar için kısa vadede destek sunabiliyor, ancak hem etik riskler hem de sınırlı duygusal anlayış kapasitesi nedeniyle kalıcı ve derinlemesine bir çözüm sağlamaları bugün için mümkün görünmüyor. Uzmanlar hem kullanıcıların hem de geliştiricilerin dikkatli ve sorumlu olması gerektiği konusunda hemfikir.
