Yıllardır otizm ile aşı arasında bir bağlantı olduğu varsayımı tartışılıyor. Konuya hakim olanın da görüşü var, hakim olmayanın da. Bugün 2 Nisan Otizm Farkındalık Günü. Otizm ile gerçekler ve yalanları Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Doç. Dr. Herdem Aslan Genç ile konuştuk. Otizm ile aşı arasında yıllar öncesinde yayınlanan bir makalenin varlığına dikkat çeken Doç. Dr. Genç,” Ancak bu yayın yanlış bilgiler içerdiği nedeniyle yayından geri çekildi. Aşıların içindeki cıvanın otizm ile bağlantılı olduğu vurgusu yapılıyordu ki bugün aşıların içinde cıvada bulunmuyor” dedi.
Tek bir otizm yok!
Otizm spektrum bozukluğu olarak adlandırılan tanının tek bir hastalık olmadığının altını çizen Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Otizm farkındalık günlerinde de otizmin farklı renkleri olduğunu belirtiriz çünkü tek bir otizm yoktur. Ağırlık dereceleri fark ediyor. Son yıllarda otizmle ilgili farkındalık çok artmış durumda ve bu sayede çok hafif vakalarda dahi otizmi tanıyor ve fark edebiliyoruz. İnsanlar kendilerinde de bunu fark edebiliyor. Burada hafif, orta ve ağır derecelerde ve gerek duyulan destek düzeyine göre sınıflandırıyoruz. Bu sınıflandırmaya göre dörtte biri ağır otizm grubunda yer alıyor” dedi.
Otizmde tanı neden önemli?
Otizm spektrum bozukluğunda tanı alınmasının otizmin etkilerini azaltacak eğitime erken ulaşılması anlamında önemli olduğunu belirten Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Çünkü çok sosyal bir dünyada
yaşıyoruz. O işlevselliği, bilişsel kapasitesi ne kadar yüksek olsa da o sosyal beklenti, sosyalleşme beklentisi otizm spektrum bozukluğu olan kişiyi çok zorlayabilir” diye konuştu.
Savaş döneminde aşılar yapılamıyor ama otizm yine artıyor!
Otizm genetik bir durum olduğunu baştan kabul etmemiz gerektiğini belirten Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Yani genlerimizdeki birtakım değişiklikler dolayısıyla oluyor bu değişiklikler ve ekseriyetle anne karnında çocuk dünyaya gelirken aslında ortaya çıkan değişikliklerle oluyor. Aşılar otizm yapmaz! Bu konuda bilim dünyası çok net. Aşıların içerisindeki cıva otizmle ilişkilendirilmiş ama cıva artık aşılarda yok ve otizm azalmıyor, artıyor. Norveç’in çok uzun bir kohort dediğimiz yani 40 yılı aşkın süre boyunca tanıları takip ettiği bir çalışması var. Orada mesela savaş nedeniyle aşıların yapılamadığı bir dönem var ve o dönemdeki çocuklarda otizm azalmıyor yine hatta artmış oluyor. Aşıların otizm yaptığını ilk ortaya çıkaran çalışma zaten geri çekildi ve doğru belgelerle yapılmadığı ortaya çıktı. Dolayısıyla bu bizim için kapanmış bir konu. Aşılar birçok sağlık sorunundan koruduğu gibi otizm de yapmıyor. Ancak daha önemli bir sorun şu ki otizm olan bir çocuk bir de aşı olmadığı için sağlık sorunları yaşayabilir ve bu da aile üzerindeki yükü artıracaktır” ifadelerini kullandı.
Fazla ekran maruziyeti otizm yapar mı?
Ekran kullanımının sınırlandırılmasını en başta çocuk psikiyatristlerinin önerdiğini söyleyen Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Çocukların ilk 2 yıl, hatta 3 yıl ekrana maruz kalmamasını, sonrasında da çok kısıtlı sürelerle ve ebeveyn eşliğinde başlayarak maruz kalmasını birçok gelişim alanı için önemsiyoruz ama ekran otizm yapmıyor. Ancak otizme benzeyen belirtilere neden olması dolayısıyla ebeveynler ekrandan zannedebiliyor. Bu belirtiler; göz temasının daha kısa süreli olması, dil gelişiminin gecikmesi olabiliyor. Oysa belirtmek lazım ki ekran kısıtlaması geldiği anda bu belirtilerin azaldığını görebiliyorsunuz. Otizmde ise ekran kısıtlılığı getirseniz de belirtilerde gerileme söz konusu olmuyor. Ancak bu inanışın şöyle bir olumsuz tarafı oluyor, ebeveynler kendilerini suçluyor. “Biz televizyon izlettik o yüzden otizm oldu” gibi suçluluğa kapılabiliyor” dedi.
Otizmde ayırıcı belirtiler nedir?
Otizmde belirtilerin 10-12 aydan itibaren görülmeye başladığını belirten Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Ancak o zamanlarda tanı koymamız zor olabiliyor. Çok ağır vakalarda ise ayırıcı olabiliyor. Biz otizmde tanı koyarken birden fazla belirtinin aynı anda ve belirli bir sıklıkla ortaya çıkması gerekiyor. Peki bunlar nedir? Göz temasının az olması ya da olmaması, diş gelişiminde gecikme, karşılıklı oyunlar oynayamama, sosyal karşılıklığın olmaması (bay bay yapmama, çak yapmama gibi), karşılıklı sohbeti sürdürmeme, yüz ifadelerini kullanmama, hayali oyunlar oynayamama, hayal etmeme, oyuncakları ya da nesneleri belirli biz düzene oturtma eğilimi, belli konulara çok ilgi gösterme, nesnelere aşırı bağlılık, duyusal hassasiyetler sayılabilir.
Dijitalleşme ile gelen tehditler: E-Hastalık, Sosyal Otizm ve Dijital Faşizm – Editörün Gözünden
Otizmde tanıdan çok eğitimi geciktirmeyin!
Ebeveynlerin otizm tanısı için farklı doktorların fikirlerini almak istediğini ve bunun çok haklı bir arayış olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Herdem Aslan Genç, “Ebeveynler çocukları için en doğru tanıyı araştırıyor ancak bunun şöyle bir dezavantajı oluyor ki çocuklar tanıya ulaşana kadar geçen sürede eğitim alamamış oluyor. Otizmde eğitimde bireysel eğitim veriliyor. Nedir bu? Kişinin ihtiyaçlarına yönelik bir eğitim programı oluşturuluyor. Bu sayede otizmin günlük hayatına etkisi azaltılmış oluyor. Güçlü ve zayıf yönleri belirlenerek buna göre yol haritası ve plan yapılıyor. Kişiler burada eğitimlerini tamamladıktan sonra “hazır” olunduğunda yaşıtlarıyla örgün öğretime geçebiliyor. Burada özel eğitimi teorik, örgün öğretimi ise sahne gibi düşünebilir” diye konuştu.
